Randstad Rail vergroot mobiliteit en verkleint fileprobleem

In en om de grote steden in de Randstad staan dagelijks lange files. Om daaraan een eind te maken en dit deel van het land bereikbaar en leefbaar te houden, moet de verkeersinfrastructuur drastisch worden verbeterd en het reisgedrag worden veranderd. Voor de aanleg van nieuwe infrastructuur heeft de regering tot 2010 in eerste instantie 25 miljard gulden gereserveerd. Knelpunten in het wegennet worden versneld aangepakt, het spoorwegnet wordt verbeterd en ook andere openbaar-vervoersystemen worden fors uitgebreid.

Bieden de bestaande plannen echter een sluitende oplossing voor de groeiende milieu- en bereikbaarheidsproblemen in de Randstad? Als het aan de regering ligt moeten in de komende jaren steeds meer automobilisten in het woon-werkverkeer van het openbaar vervoer gebruik maken. Maar het alternatief in de vorm van snelle, betrouwbare, frequente en directe verbindingen tussen woon- en werklokaties is er nog niet overal.

De delen van de Randstad functioneren ruimtelijk en economisch steeds meer als een samenhangend geheel waardoor onderlinge verbindingen in belang toenemen. Door de NS, de grote steden, de provincies, de vervoerregio's en de openbaar-vervoerbedrijven wordt nog steeds gewerkt aan een goed gestructureerd en geïntegreerd verkeers- en vervoersysteem .

In aanvulling op de tot nu toe gepresenteerde plannen vragen wij aandacht voor het idee van de stedelijke vervoerbedrijven, om in het zuidelijk deel van de Randstad (Rotterdam - Den Haag) een nieuw railnet te ontwikkelen: Randstad Rail. Dit systeem sluit beter aan bij de toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen, waarbij het noodzakelijk is nieuwe woon- en werkgebieden met railvervoer te ontsluiten en onderling te verbinden.

Daarmee kan een hiaat binnen de Randstad worden opgevuld. Enerzijds is er het verbindende spoornet voor de langere afstanden, anderzijds zijn er voor de kortere afstanden de ontsluitende lijnen van stads- en streekvervoer. Wat ontbreekt is hoogwaardig railvervoer van grote capaciteit voor reisafstanden tot dertig kilometer. Want juist op die afstanden spelen zich negentig procent van de verplaatsingen af die de dagelijkse files veroorzaken.

In het zuidelijke deel van de Randstad ligt al een infrastructuur, geschikt voor regionaal railvervoer. Rotterdam heeft een metronet, dat bijna alle wijken van die stad met elkaar verbindt. Den Haag heeft een tramnet en een semi-metrotracé, die geschikt kunnen worden gemaakt voor zwaardere railsystemen. Ook de NS heeft infrastructuren die goed gebruikt kunnen worden voor reizen binnen het stadsgewest, zoals de Hofpleinlijn en Zoetermeerlijn.

Rotterdam heeft gunstige ervaringen met de metro, die van het Rotterdamse centrum naar Spijkenisse rijdt. Deze lijn heeft nu al een belangrijke regionale functie. Rotterdam heeft plannen om het bestaande metronet uit te breiden in drie richtingen. Het huidige metronet moet worden doorgetrokken naar Schiedam en via een tweede Beneluxtunnel naar Hoogvliet - Spijkenisse; naar Ridderkerk en naar de nieuwe woon- en werkgebieden, die ten noorden van Rotterdam worden aangelegd.

Den Haag heeft plannen om Delft, Zoetermeer en Rotterdam via de nieuwe bouwlokaties en de Haagse binnenstad te verbinden met Scheveningen-Bad en het gebied rond het Congresgebouw. De aanleg van een openbaar-vervoertunnel onder de Grote Marktstraat past in dat concept.

Bij de ontwikkeling van deze plannen speelt vooral de gunstige kostendekkingsgraad een grote rol. Dit is de achtergrond voor het Randstad Railconcept, dat a) zonder overstappen snelle en directe verbindingen biedt tussen de regio en de agglomeratiecentra en grote werkgebieden, b) een schaal heeft tussen tram en trein, c) optimaal verbonden is met het overige openbaar vervoer en maximaal gebruik maakt van aanwezige infrastructuur, d) bij uitstek geschikt is voor zware vervoerstromen met hoge frequenties en grote betrouwbaarheid heeft, e) gebruiksvriendelijk is, f) een besparing betekent op de kosten van de nog aan te leggen infrastructuur en ten slotte g) zich uitstekend leent voor de ontsluiting van de in de vierde nota extra genoemde bouwlokaties.

Bijgaand kaartje geeft een indruk van het Randstad Railnet, zoals dat in de Zuidvleugel als een samenhangend geheel kan ontstaan. De provincie Zuid-Holland heeft enige tijd geleden een tracé-studie Hoogwaardige Railverbinding Zoetermeer-Rotterdam gemaakt. Hierin wordt beargumenteerd dat tienmaal zoveel reizigers vervoerd kunnen worden door het spoornet te koppelen aan het metro-systeem. Dit komt omdat deze toekomstige openbaar-vervoerlijn de centra direct bedient, verbonden is en wordt met Rotterdam-Zuid, Spijkenisse en Ridderkerk en een hogere frequentie krijgt.

Uit onderzoek door McKinsey blijkt dat het Randstad Rail-concept een grote potentie heeft. Voorlopige berekeningen geven bovendien aan dat wanneer de Haagse en de Rotterdamse railnetten met elkaar worden verbonden er op een dekkingsgraad van tussen de 55 en 70 procent kan worden gerekend.

Als een bijdrage aan deze discussie publiceerde de NS onlangs haar studie Randstandspoor, waarin wordt gepleit voor het intensiveren van het huidige stoptreinensysteem door uitbreiding van het aantal stations en verhoging van de frequentie. De grote gemeenten zullen deze ideeën graag betrekken bij de uitwerking van het concept Randstad Rail.

In het Ruhrgebied, waar dergelijke vervoersystemen na jarenlange investeringen al bestaan, bedraagt het marktaandeel van het openbaar vervoer al 23 procent. In de Randstad bedraagt dat percentage slechts 14. Met Randstad Rail kan de noodzakelijke inhaalslag voor het openbaar vervoer worden gerealiseerd. Om de kwaliteitsprong in het stadsgewestelijk openbaar vervoer in de Randstad te realiseren is echter wel méér geld nodig dan de vier miljard gulden die de regering tot nu toe voor dit doel in het vooruitzicht heeft gesteld. Alleen al de grote steden in de Randstad hebben voor de uitvoering van hun plannen een veelvoud van dit bedrag nodig.

    • Henk Jan Meijer
    • Herman van den Muijsenberg
    • van den Haag
    • Respectievelijk van de Gemeente Rotterdam