MAFIA

Cosa Nostra door Giovanni Falcone & Marcelle Padovani 140 blz. De Kern 1992, vert. Ankie Heemskerk (Cose di Cosa Nostra, 1991), f 27,50 ISBN 90 325 0408 8

Van "Cose di Cosa Nostra' van rechter Giovanni Falcone, op 20 juni in deze bijlage besproken door correspondent Marc Leijendekker, is nu mooi op tijd een Nederlandse vertaling verschenen. Een week geleden immers heeft het Italiaanse Hof van Cassatie bepaald dat de getuigenissen van zogenoemde pentiti (spijtoptanten) op zichzelf niet voldoende bewijs vormen voor een veroordeling. Oud-premier Andreotti zal de uitspraak met welgevallen hebben vernomen: de recente verklaringen van pentiti, dat Andreotti's vermoorde vriend Salvo Lima als bruggehoofd heeft gefungeerd tussen mafia en "de politiek', hebben nu enigszins aan juridische kracht ingeboet.

Cosa Nostra, een samenvatting van twintig gesprekken die de correspondente van Le Nouvel Observateur, Marcelle Padovani, met Falcone voerde, geeft een overzicht van de structuur en werkwijze van de mafia en de verschillen met camorra en 'ndrangheta, maar het is vooral de beschrijving van Falcone's omgang met pentiti die het boekje de nodige jus verleent. De moedige rechter kende Sicilië en de Siciliaan als zijn broekzak en was net zozeer gevangene als de mafiosi die hij ondervroeg - hij zag de zon slechts door de geblindeerde ruiten van zijn dienstauto.

Wees eerlijk tegenover de pentiti, probeer je in te leven in hun vrijwel uitzichtloze positie, tutoyeer ze niet, beledig ze niet, behandel ze met respect, aldus een paar van zijn stelregels. Na langdurige ondervragingen ontstond zowaar iets dat op warmte en vriendschap leek. Van Antonino Calderone, die na zijn gesprekken met Falcone naar het buitenland vluchtte om aan de wraak van zijn oude vrienden te ontkomen, kreeg hij een keurige brief: ""Meneer de rechter, Ik heb geen tijd gehad afscheid van u te nemen. Dat wil ik graag nu doen.' Falcone zegt veel van de mafia te hebben geleerd, bijvoorbeeld hoeveel efficiënter zij te werk gaat dan de Italiaanse staat.

In zijn boekje verkondigt Falcone de harde waarheid. De strijd tegen de mafia vereist professionalisme. ""Onderzoeken zijn niet het monopolie van één persoon, maar de vrucht van groepswerk. Ik denk aan generaal Dalla Chiesa', die in september 1982, vier maanden na zijn aankomst in Palermo, werd vermoord. ""Het enige dat hij in die tijd heeft kunnen leren was dat de ambtelijke molens uiterst langzaam malen.' Enkele van mijn collega's zouden nog in leven zijn als zij hun persoonlijke veiligheid serieuzer hadden opgevat, aldus Falcone. Honderd procent beveiliging is er niet, zoals op 23 mei van dit jaar bleek toen hijzelf met vrouw en lijfwachten even buiten Palermo werd vermoord.

Het is met de mafia vreemd gesteld. Wie er op Sicilië naar vraagt, is lang gestuit op moedeloosheid of op het ontkennen van het verschijnsel. De organisatie is nooit serieus genomen, zegt Falcone. In de jaren zeventig bijvoorbeeld werden bijna alle krachten gericht op de strijd tegen de Rode Brigades en andere terroristische organisaties. Zodat in die tijd de mafia zich op de narcoticahandel kon storten en ""zo machtig werd als ze nu is. Een grove fout'.

In tegenstelling tot Leonardo Sciascia, de overleden Siciliaanse schrijver en mafia-kenner, koestert Falcone nog geloof in de staat, onvolmaakt als deze is. ""Eens zal de mafia overwonnen zijn, want zij is een menselijk fenomeen en heeft een begin, een hoogtepunt en een eind.' Het gaat om de politieke wil. ""Je kunt altijd iets doen. Dat is een spreuk die je aan de muur moet hangen bij iedere magistraat en iedere politicus.'

Jammer is dat in de Nederlandse uitgave een personenregister ontbreekt, maar dit wordt gecompenseerd door een schematisch overzicht met de namen van de mafia-topleiders van de laatste decennia. De Nederlandse vertaling is overigens niet op de Italiaanse maar op de Franse editie gebaseerd. Wat ertoe heeft geleid dat Agrigento en Catania hardnekkig als Agrigente en Catane worden gespeld, terwijl het Italiaanse woord Cupola het voortdurend moet doen met Coupole, waar het eenvoudige Koepel toch voor het grijpen lag.