Geldzucht

Mooie avond in de schouwburg van Den Bosch, laatst. Op het toneel stond alleen een groot wit doek, waarop de uit 1924 daterende, zwijgende film Greed werd geprojecteerd, en in de orkestbak zat het Nieuw Belgisch Kamerorkest daar twee uur lang passende muziek bij te spelen. Onder leiding van de toonaangevende Carl Davis, een in film- en televisiemuziek gespecialiseerde componist die er vooral aardigheid in heeft een nieuwe partituur te maken bij cinematografische hoogtepunten uit de jaren vóór de sprekende film.

Stomme films met levende begeleiding vormen dezer dagen een populair tijdverdrijf. Tuschinski in Amsterdam vertoont geregeld op zondagochtend films met pianobegeleiding, op gezette tijden reist het Max Tak Orkest door het land met een avondvullend filmprogramma en de eerder door Carl Davis gecomponeerde muziek bij Napoléon van Abel Gance was ook in Nederland een groot concertzaalsucces. “Het is zeker iets anders dan de conventionele speelfilm waarbij je je altijd bewust bent van het feit dat ook het geluid opgenomen is”, zei Davis in het filmblad Skrien. “Het begeleiden van een stille film heeft op de toeschouwer in zekere zin hetzelfde effect als een opera- of balletopvoering.”

Greed bleek zich daartoe bij uitstek te lenen, want de megalomane Erich von Stroheim creëerde er bijna zeventig jaar geleden een film van epische afmetingen mee. Destijds door MGM ingrijpend ingekort, nooit meer helemaal gereconstrueerd zoals de regisseur het bedoeld had, maar ondanks de onvermijdelijke hiaten indrukwekkend van verteltrant en beeldend vermogen. Typisch een film waarbij de violen kunnen aanzwellen, het koper kan schetteren en op de percussie-instrumenten onheilspellend kan worden gerommeld. Het was, kortom, meer dan spijtig dat dit schouwspel zich in ons land maar één keer afspeelde.

Maar ook in ander opzicht bleek zich hier iets bijzonders te voltrekken. Het noodlot dat zich in Greed voltrekt, is in één zin te vangen: zodra de vrouwelijke hoofdpersoon een vette prijs in een loterij wint, verandert ze in een vrekkige furie en trekt alle anderen in haar desastreuze geldzucht met zich mee naar de ondergang. Het is alles de schuld van de loterij. En wie is hoofdsponsor van het Nieuw Belgisch Kamerorkest? De Nationale Loterij.

Nog nooit hadden we een sponsor zo onzelfzuchtig zien optreden als die avond in Den Bosch.

    • Henk van Gelder