Bush en Clinton leveren felle strijd in Michigan

DETROIT, 30 OKT. Het ritmische geroffel van de trommen en de hiphop-dans van de zwarte Young Drummers zweept het publiek op in het Cobo Hall Stadium te Detroit. Dan wordt het donker en wuiven de mensen met lichtgevende ringen. Een film met zachte muziek toont de jeugd en het gezinsleven van de ster van de dag, Democratisch presidentskandidaat Clinton. Als de lichten weer aangaan, springt de man zelf op het podium en het gejuich is uitzinnig.

De middelgrote deelstaat Michigan is belangrijk gevechtsterrein geworden in deze verkiezingen en het is aan de spanning bij verkiezingsbijeenkomsten te merken. Door de puntenverhoudingen van de deelstaten moet Clinton hier winnen. Tien kilometer van Cobo Hall spreekt een opgepepte president George Bush, in de voorstad, op zoek naar conservatieve blanke mannen die zich weer tot hem willen bekeren.

De oude klassestrijd tussen Democratische stad en Republikeinse voorstad werd zo gisteren zichtbaar. Clinton houdt vol dat deze tegenstelling niet meer leeft. “Detroit heeft heel wat meer gemeen met voorstad Macomb County dan met George Bush”, zei hij. Maar Bush voelt dat hij weer een kans maakt. Kiezers die van Perot afhaken gaan ook naar hem toe. Hij was hier bijna twee dagen achter elkaar. Eerder was hij in de andere industriegordelstaat, Ohio.

Volgens opiniepeilingen ligt Clinton met tien procent voor in Michigan. Dat is meer dan zijn nationale marge maar dat zegt nog niet veel over de werkelijke uitkomst van de verkiezingen komende dinsdag. Twee jaar geleden verloor gouverneur Blanchard van de Republikein John Engler, terwijl hij in de peilingen met tien procent vóór stond. De reden was dat de Republikeinse opkomst vijf procent boven en de Democratische vijf procent beneden het gemiddelde lag. Nationaal is opkomst ook een probleem bij Democraten. “Het gaat er om dat de kandidaten hun aanhangers naar de stembus krijgen. Opiniepeilingen zeggen op dit punt niet zo veel meer”, waarschuwt opiniepeiler Edward Sarpolus van Michigan Researchers Associates.

Clinton spreekt de Democraten in Cobo Hall moed in. De bedoeling is dat vrijwilligers op verkiezingsdag over de stad uitzwerven en overal aankloppen om de mensen naar de stembus te krijgen. Vooral armen en slecht opgeleide mensen haken snel af. Gisteren kwam er zelfs een zwarte dominee aan te pas om hulp van boven af te smeken. “Vader, geeft ons het weer dat we nodig hebben”, bad hij galmend. “Wij danken U voor de bescherming van Clinton. Maar Vader, laat ons nu niet in de steek. Laat de bal niet vallen, zo vlak voor het doel.”

De Democratische burgemeester van Detroit, Coleman Young, beloofde een vrije verkiezingsdag voor degenen die onder een CAO-regime werken.

Bij de ingang van de hal vechten Democraten voor hun verkozen baan. Een rechter reikt, geholpen door assistenten verkiezingspamfletten over hemzelf uit, een zwarte kieslijst wordt gepresenteerd. T-shirts met "George Bush, de beste president die Japan ooit heeft gehad'.

Hillary Clinton verscheen gisteravond in Motown bij een geldinzameling voor de campagne, waarbij The Four Tops optraden. En de strijd wordt voortgezet in de ether. De Republikeinen instrueren hun aanhangers om bij radioshows op te bellen met negatieve opmerkingen over Clinton. Deze week zei een vrouw uit Arkansas voor de radio in Michigan dat ze haar zaak moest sluiten omdat Clinton als gouverneur haar belastingen met 200 procent zou hebben verhoogd. De Republikeinse propaganda bevat nu niet alleen halve waarheden maar ook rechtstreekse leugens. Een stem bij een radio-advertentie vraagt of de luisteraar ook “achterstallig is met de belastingen”. En dan volgt er een opsomming van heffingen die Clinton gedaan zou hebben en in geen enkel verkiezingsprogramma heeft genoemd.

Clinton slaat terug met een nuchtere opsomming van verloren banen. Bush zegt in oktober 1988: “De auto-industrie heeft niet lang geleden harde tijden doorgemaakt maar de industrie is weer opgeveerd”. Dan zijn er krantenkoppen over fabriekssluitingen en rijen werkers in overall te zien. “Maar na vier jaar George Bush heeft Amerika bijna 30.000 banen in de auto-industrie verloren.” Het is propaganda die werkt in een deelstaat waar het nieuws dagelijks meldt dat de afvloeiing bij de gigant General Motors boven verwachting verloopt.

Clinton weerlegt de aanvallen van Bush op zijn vermeende vrijgevigheid met belastinggeld met herinneringen aan de gebroken belofte van Bush “Lees mijn lippen, geen nieuwe belastingen”. “Bush zei dat hij geen belastingagent in elke keuken zou zetten”, zegt Clinton in zijn toespraak in Cobo Hall. “En hij gaf een richtlijn aan de belastingdienst dat ze wat zachter moeten optreden tegen miljonairs maar dat ze de middenklasse hard moeten aanpakken”.

Opgelierd door een enthousiast gehoor in een school kon Bush zich gisteren niet meer inhouden en noemde hij Clinton en diens vice-presidentskandidaat “bozo's”. “Ze zijn gek!”, zei hij op gegeven moment. Het zijn tekenen van oververmoeid enthousiasme van een man die tegen de grenzen van zijn prestaties zit. “Weet U waarom ik Gore de Ozon-man noem?”, vroeg hij aan het publiek in een voor hem typerende incomplete zin. “Deze man is zo idioot extreem milieubewust, dat hij tot op zijn nek in uilen en werkloosheid zit voor iedere Amerikaan. Hij is way out, far out, man”. Een deel van de menigte gierde en vond het prachtig en hij liet zich opzwepen tot een nieuwe verwarrende uitspraak. “En laten we aan de wereld nieuwe hoogten van welvaart voor elke individuele Amerikaan overlaten. Maak het niet kapot. God zegene Amerika”.

Volgens Sarpolus zullen in Michigan de uit het zuiden afkomstige Amerikanen en de partijloze kiezers de doorslag geven. De zogenoemde Reagan-Democraten zijn volgens hem al in meerderheid overgelopen naar Clinton. De Reagan-Democraten voldoen aan een specifiek profiel. Hun ouders of voorouders komen uit Oost-Europa, ze zijn katholiek en werken meestal in de fabriek. Reagan-Democraten zijn vooral in het noordelijke industriële gebied van Amerika te vinden. Omdat ze in betere doen kwamen, verhuisden ze naar de voorsteden.

Sarpolus heeft de groep speciaal bestudeerd. Zijn eigen ouders zijn Reagan-Democraten. Zijn vader komt uit Litouwen. Maar na het einde van de Koude Oorlog zijn de Reagan-Democraten “klaar met de Republikeinen”, zegt Sarpolus. Hij herinnert zich nog de tijd dat zijn ouders bezorgd vertelden over religieuze vervolging in Litouwen maar daar is nu geen sprake meer van. Verder zijn ze teleurgesteld in nooit verwezenlijkte Republikeinse programmapunten als belastingverlaging en subsidie voor leerlingen die naar particuliere (katholieke) scholen gaan. De belastingverlaging van Reagan werd gecompenseerd door verhoging van de lokale belastingen. “De Reagan-Democraten voelen zich verraden door Reagan. Zelfs de zwarte leider Jesse Jackson is bij hen nog populairder dan hij”, zegt Sarpolis. Vandaar dat Reagan bij deze campagne geen rol speelt. Tijdens de Republikeinse conventie kreeg hij de minst belangrijke avond. De meeste Reagan-Democraten zijn nu een dagje ouder en maken zich zorgen over hun oude dag. Bush had in zijn propaganda gezegd dat Clinton voor ieder inkomen boven de 36.000 dollar per jaar de belastingen zou verhogen. “Maar dat verdienen de meeste Reagan-Democraten nog niet eens”, zegt Sarpolis.

In politieke advertenties wordt soms op Reagan-Democraten of conservatieve zuiderlingen gespeculeerd. Zo houdt een dikke man een eigenwijze tirade tegen een voorstel tot verhoging van de onroerend goed belasting. “De voorstanders zeggen dat de wolken naar beneden komen als we niet voorstemmen. Maar ik weet het goed gemaakt. Ik stem tegen. De wolken komen dan heus niet naar beneden maar mijn belastingrekening wel”.

“Ik op Clinton stemmen?”, zegt de gezette vrachtwagenchauffeur Richard Baldwin in een restaurant, terwijl hij zijn mes zet in een ontbijt met eieren, worst, uien en aardappelen. “Dat hij zijn vrouw bedriegt is goed Amerikaans gebruik maar dat hij zijn matresse belazert, dat kan niet. Kijk, ik leun in de richting van Bush, want ik heb nog geen uur werk verloren door hem. Het gaat goed.” Dat laatste kunnen veel inwoners van Michigan niet zeggen. Nu gaat het er om of ze ook tijd hebben voor de stembus.

    • Maarten Huygen