Brief verontruste kunsthandelaren: EG-richtlijnen leggen kunsthandel in Europa lam

AMSTERDAM, 30 OKT. De kunst- en antiekhandel en de culturele uitwisseling in Europa zullen worden verlamd, als de huidige ontwerp-richtlijnen van de Europese Commissie voor de export en verplichte teruggave van cultuurgoederen worden aangenomen. Dit schrijft de overkoepelende Nationale Vereniging voor de Kunsthandel (NVK) in een brief aan onder anderen de ministers van WVC, EZ en Justitie.

De Europese commissie, waarin Nederland ook is vertegenwoordigd, heeft voorgesteld de richtlijnen voor export van cultuurgoederen ingrijpend te wijzigen als op 1 januari 1993 binnen de EG de grenscontroles worden afgeschaft.

In het voorstel staat dat voor de export van vrijwel elk cultuurgoed uit de EG een vergunning nodig is. Alleen als vaststaat dat geen enkele lidstaat het betrokken object als 'nationaal bezit' beschouwt, mag de vergunning worden afgegeven. Volgens de NKV levert dit voorstel een enorme bureaucratische rompslomp op en is het in feite 'onwerkbaar', omdat niet duidelijk vaststaat wat ieder land als nationaal bezit beschouwt.

“Wij zijn niet tegen regelgeving en bescherming van cultuurgoederen, maar het moet wel duidelijk en werkbaar zijn,” zegt de woordvoerder van de NVK, de Amsterdamse kunsthandelaar J. Polak.

“Iedere potscherf en ieder oud kraaltje” gaat onder de regeling vallen, zegt hij, omdat met name bij archeologische objecten de drempelwaarde nul ecu is - dat wil zeggen dat ook voor voorwerpen die geen cent waard zijn vergunningen nodig zijn. Volgens de NVK moet de regeling slechts van toepassing zijn op voorwerpen met een aanzienlijk hogere waarde. Voorts pleit de NVK ervoor dat er een informatiesysteem komt, zodat handelaren snel kunnen natrekken of een bepaald voorwerp bij een van de landen als 'nationaal bezit' aangemerkt wordt.

“Als dat niet gebeurt onstaat er al snel een grijs circuit, waarbij mensen ongeregistreerd cultuurgoederen gaan vervoeren en exporteren. Dat willen wij niet,” aldus Polak. Hij betreurt het dat de overheid de NVK, waarbij honderden kunst- en antiekhandelaren zijn aangesloten, niet geraadpleegd heeft bij het opstellen van de richtlijnen.

De NVK heeft ook bezwaar tegen de 'teruggave-verplichting' die bestaat als een object dat nationaal bezit is onrechtmatig van het ene naar het andere EG-land is vervoerd. Een koper die te goeder trouw een object heeft gekocht, is verplicht het terug te geven als het toch nationaal bezit van een EG-lidstaat blijkt te zijn. Schadevergoeding krijgt hij niet. Alleen als de koper kan bewijzen zorgvuldig genoeg te zijn geweest, kan hij schadevergoeding krijgen. Deze regeling geldt niet alleen voor particulieren, maar ook voor musea en andere instellingen. De NVK vindt het niet terecht dat de bewijslast bij de koper wordt gelegd.

Achtergrond voor de ontwerp-richtlijn is vooral de Italiaanse wens om te voorkomen dat veel cultuurgoed illegaal uit het land verdwijnt. De NVK vindt regels ter bescherming van cultureel bezit belangrijk. “De regels moeten zorgvuldig opgesteld worden. Dan doen ze geen afbreuk aan de kunstmarkt, die voor de Europese cultuur ook van essentieel belang is” aldus Polak.

Op 10 november zal de Europese ministerraad naar verwachting een besluit nemen over de ontwerp-richtlijnen.