Een boeddhabeeld boven het gekrakeel van alledag; DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN

DRS. C.I. DALES (PvdA) Begroting: 4,7 miljard Aantal ambtenaren: 2.118 Belangrijkste beleidsdocument: sociale vernieuwing Drie jaar oud is het kabinet-Lubbers III nu, tijd voor een tussenbalans. Vandaag het derde deel van een serie evaluerende portretten: I. Dales, minister van binnenlandse zaken.

DEN HAAG, 28 OKT. Ze had de stille kracht van het kabinet moeten worden. Toch slaagt C.I. Dales, die als minister van binnenlandse zaken de sociale vernieuwing, het minderhedenbeleid en de bestuurlijke hervormingen coördineert, er nog steeds niet in haar eigen inbreng in het kabinetsbeleid zichtbaar te maken.

De sociale vernieuwing die de armslag van de gemeenten moet vergroten bij de bestrijding van werkloosheid en andere maatschappelijke problemen heeft, afgezien van een snellere invoering van banenpools en stadswachten, nog weinig opgeleverd. Bij het minderhedenbeleid pronkte minister Ritzen van onderwijs met de versterking van het taalonderwijs voor allochtonen. En op het terrein van de bestuurlijke vernieuwing is vooral staatssecretaris De Graaff-Nauta (CDA) actief.

“Het maakt niet uit wie het doet, als het maar gedaan wordt”, zei Dales ooit. Deze ontspannen houding was voor collega Hirsch Ballin van justitie een uitnodiging om grote bevoegdheden op het terrein van de politie binnen te halen voor zijn openbaar ministerie. Bij de aardbeving in Limburg liet Dales aanvankelijk anderen te hulp schieten om, in haar ogen, de holle symboliek van ministeriële aanwezigheid te vermijden. De passiviteit leverde haar scherpe reprimandes op van partijvoorzitter Rottenberg. Haar aanvankelijke reactie op de ramp in de Bijlmer kwam er op neer dat de burgemeester van Amsterdam moest bepalen of er sprake was van een randstedelijke ramp.

De buitenwereld, die toch al sterk moet wennen aan haar onconventionele optreden in de media, begrijpt het allemaal niet zo. In opiniepeilingen scoort Dales laag. In de Tweede Kamer zijn maar weinigen enthousiast over Dales. Een van hen, Th. Apostolou (PvdA), zegt: “Ze is heel authentiek, speelt geen politieke spelletjes, en torent als een soort boeddhabeeld uit boven al het gekrakeel. Van zo iemand zeg ik: een vrouw om van te houden.”

Onbedoeld definieert Apostolou het probleem van Dales. Haar open en zakelijke houding geeft de collega's in de ministerraad alle ruimte om hun bijdrage aan de diverse projecten te geven die onder haar verantwoordelijkheid vallen. Tot nu toe hebben diezelfde ministers die ruimte echter vooral benut om hun eigen gang te gaan. Dales' hardgrondige afkeer van profileringsdrang weerhoudt haar ervan weigerachtige collega's bij de les te houden.

Zo was het aanstellen van J. Schaefer als projectleider sociale vernieuwing zowel een vondst als een risico. De dadendrang van de oud-bewindsman kon als krachtige buitenboordmotor fungeren. Maar zijn kritische houding tegenover bureaucratie en regelgeving zou de zwakke loyaliteit van het Haagse apparaat aan het project nog verder kunnen beschadigen. Het was de taak van Dales de kritiek van Schaefer om te zetten in een stimulans voor haar collega's in de ministerraad om het proces te versnellen.

Het kritische rapport kwam er, maar de versnelling bleef uit. Dales wilde andere ministers, zoals haar goede vriendin D'Ancona op WVC, niet voor het hoofd stoten. Pas te laat kwam het boeddha-beeld van Apostolou in beweging tegen het verzet van Onderwijs. Na een langdurige exposé van minister Ritzen in de ministerraad over waarom bepaalde delen van het onderwijs niet in de sociale vernieuwing thuishoorden, viel Dales uit: “Ik voel me bedonderd. Dat doen we dus niet”. Het kabinet deed het toch: onderwijs behield een eigen positie.

De minister van binnenlandse zaken kan in haar strijd tegen de rest van de Haagse bureaucratie niet genoeg terugvallen op haar apparaat. Daarvoor is haar gezag in het eigen departement te gering. Ambtenaren reageren lacherig op haar optreden in de media en haar gaapaanvallen tijdens vergaderingen. Werd haar voorganger Van Dijk gerespecteerd om zijn dossierkennis, de naam van Dales wordt zelden in verband gebracht met lange nota"s. De minister heeft er een gruwelijke hekel aan. Eén A-viertje gaat nog, maar de rest van de tekst moet soms op een geluidsband worden ingesproken door medewerkers.

Haar geringe geldingsdrang heeft Dales inmiddels populairder gemaakt bij de VVD dan bij de PvdA. De VVD toont zich ingenomen met haar burgermeestersbenoemingen omdat de partij meeprofiteert van het feit dat Dales vrijwel altijd het advies van de vertrouwenscommissie van de betreffende gemeente volgt. Ook het opstellen van de verklaring tegen rassendiscriminatie, een idee van VVD en Groen Links, heeft Dales bij de oppositie geliefd gemaakt.

Wie scoort bij de oppositie is echter niet bruikbaar voor de eigen partij als die zich om electorale redenen moet profileren. De relaties tussen de partijtop van de PvdA en Dales zijn dan ook van matige kwaliteit. Anderhalf jaar geleden overwoog men daar zelfs haar te vervangen uit onvrede met het trage verloop van de sociale vernieuwing. Nog steeds is Dales geen trouw bezoekster van de wekelijkse bijeenkomsten van de PvdA-ministers op het ministerie van financiën.

Als de bewindsvrouw besluit zich toch politiek te profileren, wordt dat bij de partij met enige argwaan gevolgd. De kloeke steun van de minister voor haar staatssecretaris in het paspoortenproject geldt inmiddels als een politiek onhandige zet. De fractie interpreteert het als haar neiging om solidair te zijn met mensen in haar omgeving die in het gedrang komen. Hoe goed bedoeld ook, het betekent nog steeds spelen met vuur.

Dat geldt eens te meer omdat de positie van Dales in het kabinet niet sterk is. Zo werd de minister openlijk gecorrigeerd door minister-president Lubbers toen ze een akkoord met de ambtenarenbonden had gesloten over het arbeidsvoorwaardenbeleid. Lubbers vond het akkoord te duur en stuurde Dales terug naar de onderhandelingstafel. De ambtenarenbonden, hoewel tevreden over haar inzet, kijken angstig toe als Dales weer eens de boksring in moet tegen het duo Lubbers-Kok. Niemand durft na drie jaar nog te gokken op een dubbele knock-out met Dales als overwinnaar.