Dure handarbeid en lage veilingprijzen maken produktie onrendabel; Machinale pluk champignons komt op

ROTTERDAM, 28 OKT. Vliegensvlug gaan de handen van de plukster door een bed met champignons. Met een aardappelschilmesje snijdt ze de paddestoelen los en sorteert ze op grootte. Klasse I, II en III. De door bacterieën aangetaste of beschadigde champignons worden wegegooid. Als haar kist vol is, brengt ze deze naar een opslagruimte. Bij terugkomst neemt ze het volgende bed uit de stelling onder handen.

Plukkers van champignons - hoofdzakelijk vrouwen - oogsten gemiddeld achttien kilo per uur, inclusief sorteren en wegbrengen van de volle kratjes. Om een dergelijke produktie te realiseren, werken ze in moordend tempo. Maar achttien kilogram champignons per uur is te weinig om er geld aan over te houden. Verse champignons brengen al lange tijd zo weinig op dat telers nu hun kostprijs trachten te verlagen door mechanisatie van "de pluk'.

“Voor een kilo verse champignons wordt op de veiling momenteel ongeveer 3,20 gulden betaald, terwijl de kostprijs rond de vier gulden per kilo ligt”, zegt L. van Hoorn, voorlichter bij het Kennisinformatiecentrum voor de tuinbouw in Horst. “Veel telers zijn door de aanhoudend lage marktprijzen in financiële moeilijkheden geraakt. Ik schat dat ongeveer twintig telers noodgedwongen hun bedrijfsactiviteiten hebben moeten staken.”

Nederland telt ongeveer 800 champignonkwekerijen, waarvan zich zo'n 500 richten op de afzet van verse champignons en de rest optreedt als toeleverancier van de conservenindustrie. Om de problemen het hoofd te bieden, willen de "versproducenten' vooral de plukkosten omlaag brengen, die bijna veertig procent van de kostprijs van verse champignons uitmaken.

Champignons voor de conservenindustrie worden al jarenlang mechanisch geoogst. Hiervoor gebruiken de telers een snoeimachine, die over de gehele breedte van het bed alle champignons in één keer afsnijdt. Maar deze methode is te grof voor het plukken van verse champignons, omdat de stelen hiervan een gelijke lengte moeten bezitten en de champignons ook niet verkleurd of beschadigd mogen zijn.

Maar dat kan veranderen. Het Rotterdamse bedrijf Agrisystems (onderdeel van de Begemann-groep) werkt al enige tijd, in samenwerking met Priorlucky uit Groot-Brittanië, aan de ontwikkeling van een robot die zeer selectief te werk gaat en de prestaties van een "levende' pluksters zou moeten evenaren. Het prototype is voorzien van een videocamera die de champignonbedden "scant'. De video-opnamen worden vergeleken met beelden in het geheugen van de plukautomaat. Als de computer op basis van een groot aantal selectiecriteria vaststelt dat een champignon voor consumptie geschikt is, wordt deze door een verfijnde "grijphand' geplukt en afgevoerd naar een bakje.

De ontwikkeling van de plukrobot is vergevorderd, maar het beeldherkenningssysteem, dat onderscheid moet maken tussen wel en niet plukbare champignons, functioneert nog niet optimaal. Het is al wel in staat onderscheid te maken tussen een champignon met aarde op de hoed (plukbaar) en een champignon met bruine bacterievlekken (niet-plukbaar). Zodra de champignons echter te dicht op elkaar groeien, wordt het beeld te complex en weet de computer er geen raad meer mee. “Of de robot plukt ze allemaal, of laat ze allemaal staan', aldus M.Th. van Heeschwijk van Agrisystems. Het bedrijf hoopt op korte termijn de problemen op te lossen.

Ir. F.H. Rats, directeur van de Coöperatieve Nederlandse Champignonkwekersvereniging, heeft weinig fiducie in een plukrobot. “Al zou de robot alle functies technisch goed vervullen, dan zal de plukcapaciteit nog te beperkt zijn. Wil de machine economisch rendabel zijn, dan moet deze minimaal veertig à vijftig kilo per uur plukken. En ik betwijfel ten zeerste of dat mogelijk is.”

Rats heeft meer vertrouwen in een lagere graad van mechanisatie, zoals een "plukhulp' die met de plukster langs de de stellages van champignonbedden mee beweegt. Deze plukhulp bestaat uit twee snaren waartussen de plukster de champignons legt. De snaren transporteren de champignons langs een mes dat de voetjes eraf snijdt. Daarna lopen de snaren uit elkaar en vallen de champignons in gereedstaande bakjes. Omdat eerst de kleinste vallen en daarna de steeds grotere, is er direct gesorteerd. “De pluksters hebben beide handen vrij om te werken en hoeven niet meer te snijden of te sorteren. Met een dergelijk systeem is het mogelijk dertig tot veertig kilo champignons per uur te halen, waardoor de plukkosten worden gehalveerd.”

Rats ziet nog een voordeel van mechanisatie, naast een lagere kostprijs. De inzet van machines kan ook aan een dreigend personeelstekort het hoofd bieden. “Met name in de gebieden waar champignons op grootte schaal worden geteeld, zoals Horst, Kerkdriel en Standaardbuiten, is het niet gemakkelijk aan voldoende pluksters te komen. De vraag naar pluksters is zo groot dat de omgeving hieraan niet kan voldoen.”Ook de minder ingrijpende mechanisering van de champignonpluk bevindt zich echter nog in de experimentele fase. Van Hoorn gaat er nochtans vanuit dat machines snel hun intrede in de champignonpluk zullen doen; het lijkt de enige mogelijkheid om de kostprijs van verse champignons voldoende te verlagen. Volgens hem is niet aan de orde of er wel of niet gemechaniseerd moet worden, maar is de vraag of kan worden volstaan met technische hulpmiddelen of dat volledige automatisering nodig is. Een eenduidig antwoord kan Van Hoorn op deze vraag niet geven. “Het is vooral afhankelijk van de ontwikkeling van de rentestand in Nederland. Hoe lager de rente, des te meer de telers bereid zijn te investeren in mechanisatie van hun produktieproces.”