De Pyramide van Austerlitz, monument van vergane glorie

De Pyramide van Austerlitz, die twintig jaar geleden nog duizenden bussen met bezoekers trok, ligt er nu verlaten bij in de bossen bij Zeist. De provincie bekijkt of de Pyramide in de oude staat kan worden hersteld en een nieuwe toeristische functie kan krijgen.

AUSTERLITZ, 28 OKT. Tot twintig jaar geleden was zij een must op schoolreisjes. De Pyramide van Austerlitz in de bossen bij Zeist trok jaarlijks duizenden bussen met bezoekers. Met een hoogte van 25 meter dwong zij respect af en het uitzicht was aangenaam. Tegenwoordig staat de Pyramide er verlaten bij. Het spektakel is nu te vinden bij het gelijknamige café-restaurant langs de weg, waar een mini-kermis met gokhal en patatkraam floreert.

Het torentje op de Pyramide is afgesloten voor het publiek: een klim is te gevaarlijk. De muren ogen gebutst en moeten nodig worden gevoegd. Maar het uitzicht is niet verminderd. Bij helder weer is het mogelijk tot Rotterdam of Amsterdam te kijken, naar het oosten golven de bossen van de Heuvelrug. Vroeger zat in het torentje de brandwacht voor dit gebied.

De Pyramide zelf is door de natuur in de loop der tijden verbouwd tot een gewone bult, waarop zelfs bomen groeien. Op initiatief van de provincie wordt nu onderzocht of de Pyramide een nieuwe toeristische functie kan krijgen. Een waardige entourage en een historisch bezoekerscentrum zou een nieuw publiek kunnen trekken.

Eigenlijk is de Pyramide teruggekeerd tot wat zij altijd is geweest: een monument van vergane glorie. Ze werd opgericht in 1804 door de Franse luitenant-generaal Auguste de Marmont als eeuwig eerbetoon aan hemzelf en Frankrijk. Tien jaar later zou Napoleon de dolkstoot krijgen van ”het kind dat ik in mijn eigen tent heb opgevoed'. In maart 1814 gaf de inmiddels tot maarschalk gepromoveerde De Marmont op eigen houtje de verdediging van Parijs op en luidde daarmee de val van Napoleon in. Dat wordt hem nog steeds kwalijk genomen.

De dertigjarige De Marmont had zich al bewezen bij veldslagen in Italië en Egypte, toen hij in 1804 naar Utrecht werd gezonden om de Bataafse en Franse troepen hier klaar te stomen voor een invasie van Engeland. Tegen de wens van Napoleon, de Bataafse regering en zijn eigen manschappen koos de jonge generaal als basis een plek op de hei bij Zeist.

In korte tijd kweekte De Marmont een modelleger, volgens sommigen het best getrainde leger van Europa. De oefeningen op de hei waren spectaculaire vertoningen die van heinde en verre belangstellenden trokken. Notabelen lieten zich vanuit Rotterdam, Den Haag, Amsterdam en zelfs Friesland naar de Zeister hei vervoeren om getuige te zijn van de Franse prestaties.

Het enthousiasme van De Marmont kende geen grenzen. Om zijn troepen bezig te houden en een eeuwig monument na te laten, besloot hij op het hoogste punt in de omgeving een piramide te bouwen.

Met man en macht, van hoog tot laag, werden het zand en de heiplaggen aangevoerd. “De 27 dagen die wij eraan besteedden, waren evenzovele feestdagen”, meende de luitenant-generaal. Het kunstwerk weerstond de tand des tijds, maar zou zijn schepper niet de roem bezorgen die hij zich had gewenst. Al in 1806, twee jaar na voltooiing, raakte de De Marmontberg zijn naam kwijt. Lodewijk Napoleon, de koning van Holland, besloot uit eerbetoon aan de slag bij Austerlitz, waar zijn broer in één dag de Russen en de Oostenrijkers had verslagen, op de Zeister hei een stad van diezelfde naam te vestigen. Sindsdien is de piramide naar Austerlitz vernoemd.

Het afgelegen plaatsje zou nimmer de levensvatbaarheid van een echte stad krijgen. Al na vier jaar werd het bij de gemeente Zeist ingelijfd en sindsdien leidde de buurtschap Austerlitz een kwijnend bestaan. De Pyramide werd daarentegen een trekpleister voor vertier zoekende dagjesmensen uit Utrecht. Later kwamen daar de bussen met scholieren bij.

In Austerlitz herinnert nog maar weinig aan de Franse tijd. Het plaatselijke café-restaurant heet Bonaparte. De rechte wegen die door het dorp lopen vinden hun oorsprong in de militaire wegen van weleer, zoals de Kamperlinie die de grens van het kamp markeerde. Benamingen als Waterlooweg en Wellingtonweg wekken slechts een vage associatie met het ontstaan van Austerlitz. Ook naar De Marmont is een weg vernoemd. Dat is meer eer dan hem in Frankrijk is vergund: in Parijs is naar elke maarschalk een weidse boulevard vernoemd, maar De Marmont moet het zonder stellen.