De Denen zijn het eens, maar nu de Gemeenschap nog

KOPENHAGEN, 28 OKT. De Denen zijn het eens over hun rol in de toekomstige Europese Unie. De stemming in politieke kringen in Kopenhagen is “ronduit optimistisch”. Maar, zo voegt S⊘ren Krohn, EG-adviseur van de Deense industrie er aan toe: “Ik moet nog zien dat de EG dit allemaal goed vindt.”

Het is door de minderheids-regering Schlüter slim gespeeld, zo wordt hier geoordeeld. Het initiatief is aan de grootste oppositie-partij gelaten, de sociaal-democraten. Deze partij zat na het referendum van juni immers in de grootste moeilijkheden. De SD had zelf "ja' aanbevolen, terwijl de grootste electorale concurrent SF (socialistische volkspartij) "nee' had bepleit en daarmee bleek te winnen.

De sociaal-democraten kwamen op 22 september met een voorstel, waarvan de belangrijkste elementen nu als "nationaal compromis' door het leven gaan. Geen deelname aan de eenheidsmunt, defensie, Europees burgerschap, asiel- en justitiebeleid. Geen EG-invloed op sociaal beleid en verplichte terughoudendheid voor "Brussel'.

In onderhandelingen met de SF en de derde oppositiepartij, de Radicale Liberalen, werd de verklaring wat bijgesteld. Overigens niet al te veel - in de peilingen bleek de oppositie namelijk op een meerderheid af te stevenen. Na tien jaar Schlüter leek een doorbraak mogelijk. De SD, maar vooral de kleine SF, roken de macht. De voorbereiding van het "nationale compromis' voor de EG, fungeerde zo tevens als vingeroefening voor een mogelijke nieuwe coalitie.

Op 22 oktober was de oppositie dan verenigd achter één tekst. Glunderend van genoegen kon de SD aankondigen dat bij een volgend referendum nu ook de SF de bevolking zou oproepen vóór te stemmen. De concurrent was ontwapend. Uit een opiniepeiling op 17 oktober was al gebleken dat 55 procent van de Deense bevolking vóór een op die manier aangepast "Maastricht' zou stemmen.

Voor de regering was de kou nu ook uit de lucht. De regering had wel nog drie punten toe te voegen. De positie van kleine lidstaten in de besluitvorming moet worden gegarandeerd. Denemarken zal duidelijk maken dat de EG als "basis van de Deense economie' moet worden "behouden en verdiept'. De Denen verklaren ten slotte voorstander te zijn van het "cohesiefonds', dat extra subsidies voor investeringen in armere lidstaten zal verstrekken. Dat, zo oordeelt een diplomaat, zijn vooral pogingen om op de andere lidstaten toch nog een beetje een goeie indruk te maken. Want eigenlijk, zo meent dezelfde bron, gaan de Denen te ver. Wel lid willen worden van de Europese Unie, maar de belangrijkste consequenties ervan niet aanvaarden.

De onderhandelingsmarges voor de regering zijn intussen smal. Iedere stap van Ellemann-Jensen in het buitenland wordt in Denemarken uiterst kritisch gevolgd. Deze flamboyante liberaal slaagt er maar met moeite in om zijn persoonlijke opvattingen voor zich te houden. Toen de oppositie het eigen EG-voorstel presenteerde noemde hij bijvoorbeeld de anti-defensie opstelling "ergerlijk'. Op een zo delicaat moment in de Deense politiek zijn dat zeer ondiplomatieke uitspraken.

EG-adviseur Krohn van de Deense industrie is minder kritisch over de inhoud van het compromis. “In Denemarken wist niemand zeker waarom er nu precies "nej' is gestemd.” Vervolgens moest er een voorstel worden geschreven “met voldoende grote veranderingen om de bevolking erin te laten geloven, die tevens voldoende klein zijn om de EG mee te krijgen”. Volgens Krohn is dat goeddeels gelukt. Hij wijst erop dat Denemarken volgens de huidige verdragtekst allang een uitstap-clausule heeft voor deelname aan de Europese munt. Volgens de tekst van "Maastricht' is Denemarken ook al in staat om samenwerking op defensie, asiel- en justitie gebied naar believen te blokkeren: op die terreinen werken de regeringen namelijk alleen samen als zij het unaniem eens zijn.

    • Folkert Jensma