Belegger wendt zich massaal af van markt onroerend goed

ROTTERDAM, 28 OKT. De Nederlandse beleggers hebben zich massaal afgewend van de vastgoedmarkt. De beleggingen in onroerend goed blijken in het eerste halfjaar bijna te zijn gehalveerd ten opzichte van vorig jaar. Dit blijkt uit een onderzoek van Zadelhoff Makelaars, de grootste makelaar in het commercieel vastgoed in Nederland.

In de eerste zes maanden van dit jaar registreerde Zadelhoff 680 miljoen gulden aan beleggingen tegen 1,3 miljard gulden in het eerste halfjaar van 1991. De markt werd in tegenstelling tot voorgaande jaren vrijwel geheel door door Nederlandse partijen gedomineerd. De Scandinavische beleggers die in 1989 en 1990 voor miljarden aan kantoren hebben gekocht, lieten het geheel afweten. Zadelhoff verwacht dat Scandinavische beleggers wegens financieringsproblemen grote paketten vastgoed moeten afstoten. Banken zullen de paketten gaan veilen. Zadelhoff verwacht dat het herstel van de beleggingsmarkt nog wel enige tijd op zich zal laten wachten.

De beleggers zijn geschrokken van de verminderde vraag naar kantoorruimte. Op de vrije markt is de vraag gedaald met zo'n 15 procent. Er is in het eerste halfjaar 500.000 vierkante meter kantoorruimte verhuurd. Dat is volgens Zadelhoff nog relatief veel voor Nederland. In heel 1984, het jaar waarin de de verhuurmarkt weer goed op gang kwam, werd evenveel verhuurd als in het afgelopen eerste halfjaar.

Zadelhoff verwacht dat de vraag op de vrije markt, die al sinds 1990 in mineur is, ook in 1993 verder zal teruglopen in de orde van grootte van tien tot twintig procent.

In het afgelopen half jaar is vooral de kantorenmarkt in Den Haag, Rotterdam, Breda en Zwolle getroffen en in mindere mate Utrecht, Eindhoven en Arnhem. Tegen de trend in is het aantal verhuurde vierkante meters in Amsterdam, Hoofddorp en Groningen gestegen.

In de hele kantoorsector is de teruggang veel dramatischer dan uit de verhuurcijfers voor de vrije markt blijkt. De nieuwbouw buiten de vrije markt, de bouw ten behoeve van de zogenoemde eigenaar-gebruikers, is namelijk veel sterker teruggelopen. Vorig jaar werd er naar schatting 410.000 vierkante meters gebouwd.

Zadelhoff schat dat in de eerste helft van dit jaar maar 125.000 vierkante meter in aanbouw is genomen.

De teruggang op de vrije markt is beperkt gebleven door de (semi)overheid. Met een kwart van het totaal was de overheid de belangrijkste afneemster.

Zadelhoff constateert dat het beleid van de overheid om kantoren bij stations te vestigen nog geen vruchten heeft afgeworpen. Van de nieuwe lokaties dit jaar staat maar 18 procent op een per trein goed bereikbare plaats. Ruim 33 procent van de nieuwe kantoren ligt aan snelwegen. De per trein goed bereikbare kantoren zijn voornamelijk door de overheid zelf gehuurd, samen met het bank- en verzekeringswezen. Vooral bedrijven in de handel en de zakelijke dienstverlening kiezen onverminderd voor een plaats langs de snelweg. Uit het onderzoek blijkt dat de meeste huurders de bereikbaarheid niet belangrijk vinden. Bijna 40 procent van de huurders kiest voor een locatie die per trein noch per auto goed bereikbaar is.