Open besluitvorming

Van Jacques Delors tot premier John Major klinkt een roep om meer openheid in de besluitvorming van de Europese Gemeenschap. Deze glasnost wordt gezien als het panacee voor alle legitimiteitsproblemen waar de Gemeenschap op dit moment mee kampt. De manier waarop die openheid kan worden vormgegeven is minder onderwerp van discussie.

Het is nuttig de Amerikaanse "Government in Sunshine Act' te bekijken, een uit 1976 stammende wet die beoogt dat de burgers zoveel mogelijk toegang moeten hebben tot informatie over de besluitvormingsprocessen van de Federale overheid. Toegepast op de EG zou het betekenen dat alle vergaderingen van Gemeenschapsinstituties of delen daarvan openbaar moeten zijn voor het publiek en dat tijd, plaats en onderwerp op zijn minst een week van te voren bekend gemaakt moeten worden. Van elke bijeenkomst moeten achteraf ook de notulen en een transcriptie ter beschikking gesteld worden aan een ieder die daarin is geïnteresseerd. Om de rechten van individuen en de mogelijkheid van de EG-organen haar verantwoordelijkheden uit te voeren te beschermen kunnen er een aantal uitzonderingen op deze regel worden geformuleerd. (Bijvoorbeeld zaken op het gebied van buitenlands beleid, defensie, interne personeelsaangelegenheden, handelsgeheimen of dossiers van strafzaken).

In de VS bestaan tien van deze uitzonderingen. In deze gevallen kan een vergadering gesloten worden verklaard. Van de organisatie wordt dan wel een geschreven uitleg verwacht. Deze beslissing moet kunnen worden aangevochten bij een rechtbank. Voor de EG kan het Europese Hof van Justitie deze taak vervullen.

Het Hof mag binnenskamers de verslagen en de notulen, die verplicht moeten worden bijgehouden, beoordelen en bezien of de geheimhouding al dan niet terecht was. Bovendien moet er elk jaar een verslag worden gestuurd aan het Europees Parlement met informatie over het aantal open en gesloten vergaderingen, de argumentatie voor de gesloten bijeenkomsten en het aantal rechtszaken dat hierover gevoerd is.

Natuurlijk zijn er nadelen, zoals de vertaalslag van alle notulen en transcripties die zal moeten worden geleverd, maar dat is de prijs voor meer openheid. De vraag is natuurlijk of de Europese politieke instituties, zoals de Raad van Ministers, ook onder de voorgestelde regels moeten - en willen - vallen. Toch is het de politiek die regels voor openbaarheid moet invoeren.

    • Sander Dankelman