Hongkong; Snub voor de democratie

De Engelse taal heeft maar een woord nodig om aan te geven wanneer iemand ongenadig op zijn nummer wordt gezet: snub. In de klank van de vier letters ligt besloten dat iemand die een snub te verwerken krijgt er niet best vanaf komt. Chris Patten liep vorige week tegen zo'n opdonder aan toen hij zijn eerste bezoek als gouverneur van Hongkong aflegde aan de Volksrepubliek China, die in 1997 de kroonkolonie overneemt.

Patten smaakte het misnoegen door geen van de hoge leiders te worden ontvangen, minister van buitenlandse zaken Qian Qichen werd hoog genoeg bevonden en deze weigerde ook nog eens de gouverneur in het openbaar de hand te schudden. Uit de mond van de functionarissen die wel op Patten werden losgelaten kwam niets dan ongezouten kritiek.

Wat heeft Patten misdaan in de ogen van de Chinese communisten? Patten valt aan. Terwijl zijn voorgangers zich doorgaans beperkten tot zalvende taal aan het adres van Peking, dreef Patten, ex-voorzitter van de Britse Conservatieve partij en uit het harde hout van de Thatcher-boom gesneden, sinds zijn aantreden in juli de bejaarde Chinese leiders bijkans tot razernij met zijn directe House of Commons-stijl.

Na een aanloopje kwam Patten op 7 oktober met zijn bedoelingen voor de dag: hij wil via een slinkse omweg in 1995 bijna tweederde van de zestig leden tellende Wetgevende Raad van Hongkong (LEGCO) direct laten verkiezen. (Het aantal direct gekozenen is nu achttien, de andere leden zijn afkomstig uit belangengroepen, waarop Peking invloed heeft.) China herinnerde Patten furieus aan de bilateraal overeengekomen Basic Law, die op 1 juli 1997 van kracht wordt en die het huidige kiesstelsel bestendigt.

Tijdens zijn bezoek werd Patten vervolgens "gestraft' door het lage ontvangstniveau en moest hij zich nu in levende lijve een litanie van verwijten laten welgevallen. Maar de gouverneur toonde zich oostindisch doof; hij zou volgens juristen mazen in de Basic Law hebben gevonden die aanpassingen mogelijk maken.

Van beide zijden is de inzet hoog. De Chinese communisten gaan er zonder meer vanuit dat zij over vijf jaar nog aan de macht zijn en het weerbarstige Hongkong dan naar hun pijpen zal dansen. Voor zo lang het duurt willen ze best enige economische veren laten, want de koude oorlog met Hongkong gaat geld kosten. De toenemende ingratie van Hongkong met de Zuidchinese provincie Guangdong zou kunnen stokken en het afremmen van de ambities van Hongkong betekent dat China op termijn dief van eigen portemonnee is, de succesvolle economie van Hongkong is de kip met de gouden eieren.

Patten van zijn kant rekent er mogelijk op dat er in de Volksrepubliek tussen nu en het jaar van de overdracht democratische hervormingen zullen plaatshebben, die het opgeven van de kroonkolonie in een aangenamer daglicht zullen stellen. Hoewel veel inwoners van Hongkong meer democratie in eigen huis van harte toejuichen, vraagt menigeen zich, met de Chinese leiders af, waarom die aan het eind van 150 jaar Britse aanwezigheid pas vorm krijgt. Men kan zich moeilijk aan de indruk onttrekken dat Londen voor het oog van de wereld goede sier wil maken, terwijl Chris Patten lijkt aan te sturen op een vervolg van zijn carrière in de Britse politiek, na 1997, en daarvoor kan hij enige bravourestukjes wel gebruiken.

China kwam gisteren met de onthulling dat twee jaar geleden met de Britse regering in het geheim overeen werd gekomen de democratie in Hongkong niet verder uit te bouwen. Het nieuws had precies dat effect dat Peking beoogde: het zaaide verwarring en wantrouwen in Hongkong over Pattens ware bedoelingen. De gouverneur ontkende niet dat er achter de schermen is gesproken, maar er zouden geen afspraken zijn gemaakt en wat hem betreft kunnen alle documenten daarover openbaar worden gemaakt.

De zenuwenoorlog heeft zich nu toegespitst op het geplande nieuwe megavliegveld van Hongkong, Chek Lap Kok. De luchthaven is een afscheidsproject van de Britten; in het cruciale jaar 1997 moet de eerste fase zijn voltooid. Volgens prognoses zal het de Zuidchinese regio, nu al een van de snelst groeiende economieën ter wereld, nog verder opstuwen. China kan de aanleg niet verhinderen, maar het vliegveld na de overdracht wel veranderen in een witte olifant, een nutteloos object, door simpelweg vlieg- en landingsrechten te manipuleren.

Zo weet Peking precies waar het Hongkong het best kan raken: in de portemonnee. Een grote meerderheid van de inwoners van Hongkong zal, geconfronteerd met een dreigende teloorgang van hun aanzienlijke rijkdom, kiezen voor de centen. Liever rijk en monddood, dan mondig maar arm.

    • Lolke van der Heide