ALGIRDAS BRAZAUSKAS; Hoop in bange dagen

Algirdas Brazauskas is terug van weggeweest, en ditmaal niet dankzij de socialistische pseudo-democratie uit het Sovjet-verleden, maar dankzij de nieuwe parlementaire democratie: bijna de helft van de Litouwse kiezers stemde zondag, gedesillusioneerd over ex-held Vytautas Landsbergis, op Brazauskas' Litouwse Democratische Partij van de Arbeid (LDDP).

Het was een stem van de wanhoop, over de economische misère, over het politieke gekrakeel en over de politieke halsstarrigheid van een president die zich nog altijd ziet als een Sint George, verwikkeld in een strijd op leven en dood tegen de draak van het communisme. Maar het was voor die helft van de kiezers tegelijkertijd een stem voor het redelijke alternatief: Algirdas Brazauskas is voor veel Litouwers minder een communist of ex-communist dan een goede vaderlander die in de moeilijke aanloop tot de onafhankelijkheid, in 1989 en 1990, een duidelijke keus heeft gemaakt - de juiste keus: tegen het communisme van zijn Moskouse broodheren, tegen de Sovjet-Unie, en voor zijn Litouwse identiteit. Het was in die riskante periode Brazauskas die artikel zes (over de leidende rol van de partij) uit de grondwet schrapte, die de Litouwse vlag in ere herstelde en die de Litouwse communistische partij losmaakte uit de Sovjet-partij, tot woede van niet alleen de communistische hardliners in Moskou, maar ook van Gorbatsjov en zijn team. De keus maakte Brazauskas in de toenmalige Sovjet-Unie tot een buitenbeentje, want zelfs de leiders van de communistische partijen van Estland en Letland maakten een andere keus.

Het maakte de nu 60-jarige econoom ook zeer populair: bij de verkiezingen van 1990 werd hij met 92 procent van de stemmen in de Litouwse Opperste Sovjet gekozen, een record dat zelfs Landsbergis niet haalde. Hij is sindsdien ook altijd bij drie populairste politici van zijn land blijven horen. In 1989 zei hij: “Diegene die zal zeggen hoe we op een reële manier de onafhankelijkheid kunnen bereiken, zal de allerhoogste decoratie krijgen”. Het is een uitspraak die lang van toepassing is geweest op Landsbergis, maar die zondag op hemzelf bleek te slaan.

Brazauskas, zoon van een imker, ex-atleet (hardlopen, discuswerpen, tienkamp) en fysiek een kolossale man, heeft tijdens de verkiezingscampagne voortdurend gehamerd op de noodzaak van verzoening en consensus en heeft gisteren, toen zich de absolute meerderheid van zijn partij in het parlement aftekende, gezegd een zo breed mogelijke coalitie te willen vormen. Het lijkt verstandig - want Brazauskas mag doorgaan voor integer, of dat voor zijn achterban ook geldt is de vraag. De LDDP wordt vooral gezien als een partij waarin een breed scala van politieke voorkeuren voorkomt, variërend van liberaal tot communistisch, een partij die meer wordt bijeengehouden door de persoonlijkheid van de leider dan door een gemeenschappelijke ideologie. In dat licht zijn wat “waakhonden” wellicht niet overbodig, zeker gezien de dramatische economische situatie.

    • Peter Michielsen