Premier dreigt met stembus; Rebellie tegen Major groeit in eigen partij

LONDEN, 26 OKT. Een groeiend deel van de Britse Conservatieve Partij stuurt aan op een confrontatie met haar leider, premier John Major.

Terwijl volgens sommige persberichten groepen invloedrijke Tories in geheime bijeenkomsten overleggen hoe zij zich van “deze slappeling” kunnen ontdoen, duiken elders suggesties op als zou ex-premier Thatcher een come-back voorbereiden in het geval dat Major gaat.

Het treffen tussen de Conservatieve leider en zijn partij zal zich toespitsen op het debat over ratificatie van het Verdrag van Maastricht in de komende weken. De premier verhoogde dit weekeinde de inzet van de strijd door te suggereren dat hij bij een "nee' van het parlement niet zelf weggaat maar algemene verkiezingen zal uitschrijven.

De oppositie in zijn eigen partij bestaat niet langer meer alleen uit ten minste een twintigtal "harde' Euro-sceptici, maar nu ook uit Conservatieven die Major verwijten dat hij de Britse economie in de vernieling heeft gedraaid, dan wel dat hij zijn beleid wijzigt onder druk van externe gebeurtenissen.

De aanblik van 200.000 demonstranten, die gisteren uit solidariteit met de mijnwerkers door Londen marcheerden, betekende volgens één Conservatieve krant vanmorgen dat “een eens trots eiland-ras eindelijk genoeg blijkt te hebben van accountants”. Die pressie voelen Conservatieve Lagerhuisleden nu zozeer uit hun eigen kiesdistricten, dat het verleidelijk voor ze is John Major te laten vallen. Maar Majors dreiging om dan nieuwe verkiezingen uit te schrijven is een machtig verdedigingswapen. Winston Churchill jr., een pro-Europeaan maar anti-mijnsluiter, zegt dat veel van zijn collega's bang zijn dat verkiezingen op dit moment “Labour wel eens voor tien jaar aan de macht kunnen helpen”.

Intussen zijn er tekenen dat de verdeeldheid van de Tories ook het Maastricht-standpunt van Labour kan beïnvloeden. Labour zou overwegen met de Tory-afvalligen mee te stemmen, als het daarin een gerede kans zou zien de regering-Major ten val te brengen. Voor Labour-leider John Smith is dit een uiterst hachelijke operatie, omdat Labour onder zijn leiding tot nu toe onverdacht pro-Europees is geweest. De partij heeft zich tot nu toe bij stemmingen in het parlement onthouden, omdat het vindt dat de Britse versie van het Verdrag van Maastricht (exclusief de sociale paragraaf) niet ver genoeg gaat.

Pag.5: Labour voor dilemma door crisis Tories

Maar tegen stemmen als het op ratificatie aankomt, zou twijfel kunnen zaaien aan de pro-Europese opstelling van het nieuwe Labour en Smith het verwijt van U-bochten kunnen opleveren. Nu de Liberale Democraten hebben bevestigd dat zij met Major mee zullen stemmen pro ratificatie, zou Majors regering in het Lagerhuis moeten kunnen rekenen op een natuurlijke meerderheid van tussen zestig en tachtig stemmen. Tussen dertig en veertig afvalligen in eigen gelederen zouden dan, met behulp van Labour, de nederlaag kunnen bewerkstelligen.

Ook anderen dan Euro-sceptische Tory-MP's betoonden zich vanmorgen uiterst geïrriteerd over de suggestie dat Major het op verkiezingen zou willen laten aankomen. John Townend, voorzitter van de Lagerhuis-commissie voor financiën, zei dat het onverstandig was van Major om zijn achterban zo te “chanteren”. Er circuleren berichten als zou Major een toespraak tot de natie via de televisie overwegen, maar Majors woordvoerders zeggen dat de premier beseft dat zo'n toespraak ook als een zwaktebod beoordeeld kan worden.