Multi-cultureel toneelstuk van De Trust over oorlog; Ballingen in het toverbos

Voorstelling: Friedrichswald. Script en regie: Theu Boermans. Gezelschap: De Trust. Spel: Khaldoun El Mecky, Anneke Blok, Rik Launspach e.a. Vormgeving: Guus van Geffen en Remmelt van Kleef. Videobeelden: Mark Burkett, Nol de Koning e.a. Gezien: 24/10 Trusttheater, Amsterdam. T/m 28/11 aldaar. Reserveren: 020-6383990.

Mannen met louche zonnebrillen bewaken de uitgangen van de zaal. Zij dwingen ons een politieke bijeenkomst bij te wonen die weinig goeds belooft. Voor het oog van tientallen televisiecamera's roept de Duitse generaal Gottmann zichzelf tot president van Europa uit. Het leger van deze wild met Nietzsche en Hegel om zich heen slaande Teutoon maakt zich op voor een groots geënsceneerde oorlog tegen 'de oprukkende islamitische horden'.

Met Oorlog, Bloedbad en andere rauwe drama's van veelal jonge Duitse schrijvers riep De Trust de laatste jaren veel weerstand op. 'Ik heb heel mijn leven toneel gemaakt over geweld', laat regisseur Theu Boermans een van de personages in zijn nieuwste produktie zeggen. Ook Friedrichswald verraadt een preoccupatie met dat thema. In Shakespeare's komedie As you like it, waarop Boermans zijn script baseerde, staan de broers Oliver en Orlando elkaar bijvoorbeeld naar het leven. Oliver, de oudste, heeft zich op kosten van de jongste opgewerkt. Zodra hij de top bereikt heeft verstoot hij zijn broer Orlando als een stuk oud vuil.

Theu Boermans verving deze beide telgen uit een geslacht van edele ridders door twee jongens van Marokkaanse origine. Mohammed, de oudste van de gebroeders Badr Sadiq, heeft het dankzij een vergaande mate van zelfverloochening tot ambtenaar bij het Ministerie van Europese Zaken gebracht. Het macabere hoogtepunt van zijn loopbaan is zijn benoeming tot hoofd van de Afdeling Evacuatie, die voor de deportatie van alle Europese moslims zorgen moet. Said, Mohammeds jongere broer, is een desperado die als bij toeval een zelfmoordcommando overleeft.

Precies op het moment dat hij de explosieven op zijn lichaam wil ontsteken, verschijnt er een reddende engel. Van nu af aan heeft het stuk nog maar weinig met politiek te maken. Het geweld slaat in zijn tegendeel om en er volgt iets dat op een idylle lijkt. Want net zoals de hovelingen in As you like it de haat, nijd en achterklap van het hof de rug toekeren en in het Ardenner Woud de heilzame invloed van de Bosgeest ondergaan, zo vluchten in Boermans versie steeds meer onderdanen van dictator Gottmann naar het Friedrichswald, het laatste onbedorven oord in heel Europa. Bomen zien we nergens in dit vreemde bos, maar wel brengen twee op afstand bestuurde speelgoedkonijntjes een ontroerende paringsdans ten tonele. Vanaf de bodem van het voormalige Heiligewegzwembad rijst een vier, vijf verdiepingen hoge stellage op. Stapels her en der neergekwakte oude boeken, speeltjes en theaterattributen roepen herinneringen op aan de mooie en kwetsbare kant van de Europese beschaving. Beschaafd zijn ook de ballingen in het boekenbos: zelfs een griezelige moedermoordenaar nemen zij welwillend in hun gemeenschap op. In het Friedrichswald komt men tot inkeer, hier heeft men lief, hier vindt de grote verzoening plaats. Aan het slot van het stuk zingt het bosvolkje een swingende gospelsong: 'Cause the only way to get out of it / is right away through the opposite.' Die verheerlijking van de drop-out is in dit geval helemaal niet irritant, omdat op een gegeven moment letterlijk iedereen naar de drop-outs in het toverbos overloopt, terwijl het in de gewone maatschappij dan akelig stil moet zijn.

Niet alleen de personages, ook de spelers brengen de idealen van Friedrichswald direct in praktijk. Aan het project doen Marokkaanse, Nederlandse en Vlaamse acteurs mee, die zich in diverse talen verstaanbaar maken. Iedere rol telt even zwaar en dat levert een voorstelling op die davert van enthousiasme.

    • Anneriek de Jong