Aanpassingsproblemen voor tieners in vreemde cultuur

Dokument - De ruil, Ned.1. 23.02-23.49u.

Het duurt nog wel veertig jaar voordat het hier goed komt, zegt Hollandse Camille in een treurige buitenwijk van Moskou. Maar ik vertel het mijn gastouders niet, voegt hij er haastig aan toe, want die denken dat het hier over een jaar al wel beter zal gaan. Camille gelooft er niet in, en Bianca nog minder. Beiden brachten na hun eindexamen middelbare school een jaar door in een gastgezin in een voorstadje van Moskou. Twee Russische meisjes, Julia en Katja, kwamen in ruil een jaar naar Nederland.

Eigenlijk maakt aan het eind van de film alleen Katja een opgebloeide, gelukkige indruk. “Ik ben vrijer geworden,” zegt ze en het ziet ernaar uit dat dat blijvend is. Ze gaat vrolijk lachend door het leven, al moet ook zij af en toe naar de telefoon grijpen als de heimwee haar te machtig wordt. De andere drie hebben het moeilijker gehad. Al vond Camille in het begin de Russen "tof', halverwege het jaar erkent hij dat hij alleen langer zou willen blijven als hij veel geld had. “Elke dag op zoek naar eten lijkt me een ramp.” En aan het eind van de rit zegt hij dat hij zich toch wel erg verveeld heeft omdat er zo weinig te doen is in de Moskouse voorstad. Julia wisselt halverwege van gastgezin omdat ze het niet bij haar gastouders uithield. Ze laat het echtpaar teleurgesteld en met schuldgevoelens achter. “In mijn hart voelde ik heel weinig voor haar,” zegt de moeder spijtig en ze vergelijkt Julia met een spons waar je steeds water in giet zonder dat je er ook maar iets voor terugkrijgt.

Bianca komt in de film het beste uit de verf. Ze heeft een zwaar jaar gehad in Rusland. We zien een ruzie met haar pleegouders over een feestje (“Jullie kunnen me hier niet als in een gevangenis houden! Dat ben ik niet gewend,” zegt ze opstandig). Op school moet ze een schooluniform dragen en zit ze, groot, blond en Nederlands, een beetje potsierlijk tussen kleine kinderen in de Russische les. In de loop van het jaar gaat ze er Russischer uitzien. Ze laat haar haar groeien, draagt felle lipstick en een gebloemde shawl. Halverwege het jaar vraagt ze zich af waarom ze in godsnaam naar Rusland is gekomen. Na een treurig “we overleven het wel, maar daar is dan ook alles mee gezegd” biggelt er een traan over haar wang.

De kloof is groot tussen de grauwe Moskouse flatgebouwen en de keurige Nederlandse eensgezinswoningen. "De ruil' bestaat grotendeels uit korte gesprekjes met de vier kinderen. Het is jammer dat de film niet meer beelden geeft van de dagelijkse belevenissen van de jongeren. Want de scènes in de klas, de ruzie in de rij en de beelden van de disco zeggen meer dan de snotterende ouders bij het ontvangen van de zoveelste brief. Hoewel het knorrige commentaar van de ouders van Katja bij het aanschouwen van een videobandje met hun opbloeiende dochter wel weer boekdelen spreekt: “Dat is Katja niet! Wat is haar haar zwart en wat is ze dik geworden! En wat heeft ze een rare trui aan!” Katja heeft bij thuiskomst duidelijk het meeste aan haar ouders uit te leggen.

    • Laura Starink