Yvonne van Rooy: Gatt-partijen zijn nu dichtbij een akkoord

DEN HAAG, 24 OKT. Staatssecretaris Y. van Rooy (economische zaken) durft geen percentage meer te noemen voor de kans op een succesvolle afronding van de wereldhandelsbesprekingen in het kader van de GATT (Algemene Overeenkomst over Tarieven en Handel). De bewindsvrouw, die als "veterane' beter op de hoogte is van de onderhandelingen dan de meeste van haar buitenlandse collega's, heeft al te vaak gezien hoe de onderhandelingen de zoveelste "deadline' passeerden.

Op het spel staat de liberalisering van de wereldhandel in goederen en diensten met een totale waarde van zo'n 4.000 miljard dollar. Van Rooy heeft nog steeds hoop dat Frankrijk een compromis over vermindering van landbouwsubsidies zal accepteren, ondanks de uitspraken van minister Dumas (buitenlandse zaken) dat de komende maanden van onderhandelingen geen sprake meer kan zijn.

“Het is zaak dat de Europese Commissie haar verantwoordelijkheid neemt. Dan zien we wat voor akkoord er komt. De Commissie moet politieke stimulansen krijgen. Daar is de fungerende EG-voorzitter bij uitstek voor aangewezen. En die rol vervullen de Britten dan ook. Het is zeker niet gewenst dat de twaalf landen mee gaan onderhandelen. Dat is een garantie voor een mislukking.”

Zal Parijs zijn dreigement van een veto uitvoeren als er een akkoord ligt en de andere EG-landen Frankrijk voor het blok zetten? Van Rooy: “Het is duidelijk de Frankrijk door naderende parlementsverkiezingen (in maart) in moeilijk politiek vaarwater zit. Maar het maakt een heel verschil of je praat over een mogelijk akkoord, want dan voert iedereen de eisen nog op, of over een onderhandelingsresultaat waarbij je het risico loopt een grote impuls voor de wereldeconomie en niet het minst de Europese economie te missen. Kijk hoe de Fransen zich eerder dit jaar hebben verzet tegen een akkoord over de hervorming van het Europese landbouwbeleid. Uiteindelijk accepteerden ze het toch. De politiek toont soms meer flexibiliteit dan uit de uitspraken blijkt.”

Het staat ook voor Van Rooy buiten kijf dat bondskanselier Kohl een belangrijke invloed kan uitoefenen op de Franse houding. “De Frans-Duitse relatie is natuurlijk heel belangrijk. Dat kan een positief effect hebben en het kan ook een handicap zijn. Maar ik heb de indruk dat ook de bondskanselier heel erg doordrongen is van de noodzaak om nu de kans te grijpen tot een wereldhandelsakkoord te komen, mede gelet op de weinig florissante perspectieven voor de Duitse economie.”

Om de Europese Commissie niet voor de voeten te lopen wil Van Rooy niet specifiek aangeven hoever de EG en de VS elkaar zijn genaderd. Maar volgens de staatssecretaris zijn de partijen, mede door de besluitvorming eerder dit jaar over de Europese landbouwhervorming, “heel wat dichter” bij elkaar dan eind vorig jaar, toen tijdens het Nederlandse EG-voorzitterschap een GATT-akkoord ophanden leek. Ook op andere terreinen dan de landbouw, zoals het dienstenverkeer, is volgens Van Rooy “substantiële” vooruitgang geboekt. “De bal ligt voor het doel.”

Is de finale nu echt aangebroken? Van Rooy: “Het is ofwel de laatste fase, in die zin dat er een doorbraak komt in de onderhandelingen tussen de EG en de VS over de landbouwsubsidies, waarna de verdere details van de alomvattend GATT-akkoord voor het eind van dit jaar kunnen worden uitgewerkt. Of we komen er niet uit. En dan moet je de horizon voor de "Uruguay-ronde' een heel eind verder plaatsen. Dan is het zelfs de vraag of er überhaupt nog een afronding komt.”

Van Rooy meent dat “een historische kans” wordt gemist als niet vóór de Amerikaanse presidentsverkiezingen op 3 november een akkoord wordt bereikt. “De Europese Gemeenschap krijgt waarschijnlijk niet snel weer de gelegenheid een handelsakkoord zo goedkoop te bereiken als nu met de regering-Bush,” aldus Van Rooy. “Bush wil graag een akkoord realiseren en is daarom meer bereid tot concessies. De Democratische presidentskandidaat Clinton behoort tot een partij die wat betreft de handel een minder liberale traditie heeft. Als voor 3 november een akkoord is bereikt, moet ik nog zien dat Clinton zoiets openbreekt. Hij zou een door de hele wereld gewenst handelsakkoord blokkeren. Dat zou geen beste start zijn voor een regering die een internationale positie wil opbouwen.”

De bewindsvrouw ziet Amerikaanse dreiging om vergeldingsmaatregelen te nemen bij het uitblijven van een GATT-akkoord in dit stadium niet meer als bluf. Volgens Van Rooy is het bereiken van een GATT-akkoord onlosmakelijk verbonden met de oplossing van het "soja-conflict' over Europese subsidies voor oliehoudende zaden. “Dat betekent dat de VS hun dreigement zullen uitvoeren om Europese exportgoederen ter waarde van een miljard dollar met handelsmaatregelen te treffen.”

De vrees voor een wereld die zich opsluit in regionale handelsblokken is in de ogen van Van Rooy ook zeer reëel. “Ik heb tijdens recente reizen naar Argentinië en Maleisië nog weer gemerkt dat men steeds geïrriteerder raakt dat hun belangen worden bepaald door de EG en de VS. Een land als Argentinië heeft de afgelopen jaren eenzijdig zijn importbarrières afgebroken. Nu wordt het land geconfronteerd met een snel oplopend handelstekort, dat alleen behapbaar is bij een succesvolle Uruguay-ronde, waardoor meer afzetmogelijkheden ontstaan. Anders moet Argentinië maar afwachten hoeveel kruimels er op de agrarische exportmarkt overblijven.” De ontwikkelingslanden en de Oost-Europese landen zullen bij een mislukking van de "Uruguay-ronde' volgens Van Rooy de hoogste prijs betalen.

    • Hans Buddingh'