Wassenaers fluitsonates verrassend origineel

AMSTERDAM, 24 OKT. “En nu gaan we terug naar de tijd waarin er nog geen vliegmachines, treinen, auto's, radio's en trams waren. De tijd waarin de stilte een belangrijke rol speelde in het muzikale leven. De stilte als voorwaarde voor een goede harmonie”. Dat zei muziekuitgever Saul B. Groen ter inleiding van de eerste uitvoering van drie Sonates voor altblokfluit en basso continuo van Graaf Unico Wilhelm van Wassenaer (1692-1766), die onlangs in de universiteitsbibliotheek van Rostock werden ontdekt door de Belgische fluitist Wim Brabants.

In de kleine concertzaal boven muziekhandel Saul B. Groen in Amsterdam zijn de nazaten van Graaf Unico, diverse notabelen, musicologen en barokliefhebbers samengestroomd om getuige te zijn van deze première. De Venetiaans-rood-met-een-vleugje-zalm geschilderde ruimte wordt opgeluisterd door een zeegezicht uit de achttiende eeuw, antieke kisten en spiegels, een sierlijk gedecoreerde houten vioolkist en brandende kaarsen. Alleen prinses Christina, een verdienstelijk amateur op de blokfluit, moest vanwege griep verstek laten gaan. Juist aan haar had Groen, ter ere van het 25-jarige jubileum van zijn muziekhandel en de driehonderdste geboortedag van de componist, het eerste exemplaar van de fraai uitgegeven sonates willen overhandigen. Nu besloot hij zijn door Albert Dunning, Wim Brabants en Anneke Uittenbosch bezorgde editie aan te bieden aan de jongste telg uit het Van Wassenaer-geslacht: de op 10 oktober jongstleden geboren Maurits Unico van Wassenaer-van Hall.

Dan is het tijd voor de muziek, die volgens Groen "het beeld van een Italiaanse luchter boven een Hollands landschap oproept'. De rond 1714 gecomponeerde sonates blijken bij fluitist Pieter van Houwelingen, clavecinist Henk Dekker en viola da gamba-speelster Naomi Hirschfeld in professionele handen. Meteen wordt duidelijk waarom men lang heeft vermoed dat deze spirituele stukken door Pergolesi, Ricciotti of zelfs Händel geschreven zouden zijn. Want zuiver ambachtelijk bekeken deed de Hollandse diplomaat nauwelijks onder voor zijn "collega's' en in muzikaal opzicht was hij soms verrassend origineel.

Ontdekte Van Wassenaer-specialist Dunning tien jaar geleden dat de aan Pergolesi toegeschreven Concerti armonici in feite door de graaf waren gecomponeerd, ditmaal ontraadselde hij de misverstanden rondom diens blokfluitsonates. Eens schonk Van Wassenaer de autograaf hiervan aan Hertog Friedrich Ludwig von Württemberg, die evenals hijzelf muzieklessen had genoten bij Quirinius van Blankenburg in Den Haag. De muzikale collectie van Württemberg kwam na de dood van diens dochter Fredericke in het bezit van de muziekbibliotheek van Rostock. Hieronder bevonden zich ook drie sonates van "Unico Guillelmo Conte di Wassenaer-Obdam', wiens naam in verschillende negentiende-eeuwse catalogi verbasterd raakte tot "Wallenaer-Adam, Guillelmo Conte di'. Daar had nog nooit iemand van gehoord, zodat men dacht dat het een pseudoniem betrof. Totdat Wim Brabants deze naam aantrof in Frans Vesters Fluitmuziek van de achttiende eeuw (1985). Vermoedend dat het hier wel eens om Graaf Unico zou kunnen gaan, schakelde hij Dunning in en daarmee begon de ontknoping.

    • Wenneke Savenije