Positie Frankrijk doorslaggevend in Gatt-besprekingen

BRUSSEL, 24 OKT. Dit weekeinde moet het dan toch gebeuren, zeggen ambtenaren in Brussel. Dan moeten EG-commissaris Ray MacSharry en de Amerikaanse minister Ed Madigan een modus vivendi hebben gevonden voor hun handelsgeschillen op het terrein van de landbouw.

Hebben de heren geen overeenstemming gesloten voordat morgenavond Studio Sport begint, al is het een stilzwijgende, dan kan gevoeglijk worden geconcludeerd dat de handelsbesprekingen tussen de EG en de VS zijn mislukt, voorspelt een ingewijde. Dan is er ook geen uitzicht meer op een spoedige totstandkoming van een wereldwijd handelsakkoord in het kader van de GATT (Algemene overeenkomst inzake handel en tarieven).

Maandagmiddag, als de twaalf landbouwministers van de EG voor hun maandelijkse vergadering in Luxemburg bijeenkomen, moet er meer duidelijkheid zijn. Wellicht wordt dan de sluier opgelicht van geheimzinnige opwinding, die nu al twee weken lang over het Amerikaans-Europese topoverleg hangt. Ook Frankrijk zal dan klaarheid moeten scheppen over zijn positie. Ligt Parijs echt dwars of doet de Franse regering slechts aan psychologische oorlogvoering? Formeel is het de Europese Commissie die namens de EG onderhandelt met de Amerikanen. Maar als geen ander heeft Frankrijk de afgelopen weken over de schouder van de EG-onderhandelaars Andriessen en MacSharry meegekeken en hen te pas en te onpas van regie-aanwijzingen voorzien.

“Ik ben niet bereid maatregelen te accepteren die tegen de vitale belangen van de Franse landbouw ingaan”, riep de vorige maand aangetreden Franse landbouwminister Jean-Pierre Soisson twee weken geleden. Dat Frankrijk de onderhandelingen met de Amerikanen nauwgezet volgt, is natuurlijk niet verwonderlijk. Binnen de EG is Frankrijk met een aandeel van bijna 25 procent verreweg de belangrijkste voedselproducent. Als graanexporteur is het de grootste concurrent van de VS. Ook op het terrein van de oliehoudende zaden - waar het landbouwconflict tussen de EG en de VS zich nu op heeft toegespitst - heeft Frankrijk het meeste te verliezen van een overeenkomst met Washington. Bijna 60 procent van de oliehoudende gewassen in de EG worden in Frankrijk verbouwd. Wel zijn dit jaar veel boeren overgegaan op graan omdat ze daarvoor een hogere inkomenstoeslag krijgen - een gevolg van de landbouwhervorming die deze zomer in de EG werd doorgevoerd.

Die landbouwhervorming - forse verlaging van de graanprijs, braaklegging van grond, gecompenseerd door directe inkomenstoeslagen voor de boeren - luidde het einde in van de vorige Franse landbouwminister Mermaz. Boeren maken in Frankrijk 4,5 procent van de beroepsbevolking uit, maar het electorale gewicht van de landbouw is volgens opinie-onderzoek bijna vier keer zo zwaar. Dat gegeven had Mermaz kennelijk even uit het oog verloren, toen hij afgelopen mei instemde met het plan-MacSharry. Hij had het akkoord onvoldoende uitgelegd aan zijn achterban op de Franse platteland en probeerde die fout goed te maken door achteraf verbetering te bedingen. Tot woede van bijvoorbeeld minister Bukman.

Dat Mermaz zich had vergist, werd afgelopen maand pijnlijk zichtbaar in de aanloop tot het Franse referendum. Dat ging voor de boeren niet over Maastricht, maar over het hervormde landbouwbeleid dat van hen "steuntrekkers' maakt en dat vruchtbare grond ongebruikt laat liggen. Waarnemers stelden dat Parijs zich wel inschikkelijker zou tonen na de (op het nippertje) goede afloop van het referendum. Maar de feiten wijzen tot dusver anders uit. De geplaagde socialisten hebben "arrogante' Mermaz aan de kant geschoven en proberen hun geloofwaardigheid op het platteland met Soisson te herwinnen.

Die heeft voor aanstaande maandag meteen een extra punt op de agenda van de landbouwraad laten zetten: toepassing van het gemeenschappelijke landbouwbeleid. “De Fransen proberen terug te halen wat ze bij de landbouwhervorming hebben ingeleverd”, legt een Britse diplomaat uit. “Men begint opnieuw te rafelen aan het plan-MacSharry”, oordeelt een Nederlandse collega met enige bitterheid.

Tegen die achtergrond is het volstrekt logisch dat Frankrijk de lijn doortrekt en zich met hand en tand verzet tegen toegevingen de Amerikanen. Maar ook Parijs moet dat verzet afwegen tegen de kansen die op andere terreinen worden gemist door het uitblijven van een GATT-akkoord.