Kortenhoef nog niet rijp voor kunst op het kerkhof; Exposities dominee Abma vallen verkeerd bij dorpsbewoners

In het dorp kunnen ze er de klok op gelijkzetten: als dominee H. Abma een tentoonstelling organiseert in zijn kerk, stuiven de rechtzinnige burgers op. Stammenstrijd in Kortenhoef.

KORTENHOEF, 24 OKT. Een zondagmorgen in de kerk. De eerste kerkgangers schuiven om negen uur in de rijen stoelen, de overjas blijft aan. De gehuurde dominee (98 gulden per dienst) bidt, zingt en preekt. De collectezak gaat rond, een laatste psalm en dan gaat de kerk weer uit. De gelovigen wandelen de dijk af. Wie zij tegenkomen, groeten ze niet.

Want dit is Kortenhoef en de andere mensen die nu over de dijk lopen, zijn juist op weg naar de kerk. Naar hetzelfde gebouw maar naar een andere gemeente. De stoelen in de kerk zijn voor de nieuwe lichting uit het gelid gehaald en in een informele kring gezet. Er liggen koekjes bij de koffie en een strijkkwartet speelt hemelse muziek. We bevinden ons nu in gezelschap van de Oecumenische streekgemeente, als gasten van dominee H.A. Abma. Hij laat voor de gelegenheid graag het woord aan een andere spreker, ditmaal over het landschap in de schilderkunst, met lichtbeelden. Het woord "god' zal deze ochtend niet meer vallen.

Met de verlichte bijeenkomsten van dominee Abma hebben de lidmaten van de rechtzinnige Buitengewone wijkgemeente, die 's ochtends als eersten de kerk gebruiken, in de loop der jaren leren leven. De Buitengewone wijkgemeente is het produkt van een schisma van de Kortenhoefse kerk, nadat Abma daar in 1976 werd beroepen als dominee. Min of meer broederlijk delen zij meestal de kerk op zondag - maar enkele weken per jaar wordt het de rechtzinnigen teveel.

Dat zijn de weken dat dominee Abma, als voorzitter van de stichting Collage, er exposities inricht waarbij vaak Oosteuropese kunstenaars betrokken zijn. De laatste keren dat er is tentoongesteld, zijn niet zonder incidenten verlopen. Vorige week zaterdag werden de touwen doorgesneden waarmee een 150 kilo zware bal van de Poolse kunstenaar Marek Sulek was opgehangen. Bij een tentoonstelling in augustus waren er onder meer "zuchtende vazen' opgesteld. Abma had met de orthodoxe gebruikers van de kerk afgesproken dat de objecten uit het gebouw zouden worden verwijderd voor de dienst van zondagmorgen negen uur. Een van de vazen die in een hoekje was blijven staan, bleek na de orthodoxe dienst te zijn gesneuveld. Ongelukje. En vorig jaar hebben boze Kortenhoevers de kunststof bloemen van het kerkhof geplukt, die daar waren opgesteld voor een tentoonstelling voor blinden.

Andere hints zijn minder subtiel. Vorig jaar werd "de dominee' in de jaarlijkse gondeltocht opgevoerd in de boot van de plaatselijke toneelvereniging: met zijn hoofd onder de guillotine. Voor sommigen heeft de afkeer van de dominee een zuiver religieuze achtergrond (“Satan Abma” moet weg, zo is de boodschap op een briefkaart aan de dominee), anderen plaatsen het conflict in een etnisch perspectief.

Kortenhoef is een typisch dorpje uit het Gooi: veel import. Abma wil het conflict niet terugvoeren op xenofobie (“Wij hebben ook autochtonen in onze kerkgemeente”) maar zijn tegenstanders afficheren zich gretig als "echte Kortenhoevers'. Na de opruiming van de kunstbloemen op het kerkhof, zei een anonieme beller voor de lokale radio: “Zo doen wij dat in Kortenhoef”. En een andere briefkaart waarschuwde Abma: “Het geduld van de Kortenhoefers raakt op en dan ziet het er slecht voor je uit!”

De autochtone bewoners zetten zich schrap tegen de nieuwlichterij van de immigranten. Bijvoorbeeld tegen kunsthistorica E. Vegter-Kubic, import, die in de Gooi- en Eemlander fantaseerde dat de gemeente 's Graveland (waartoe Kortenhoef behoort) zich zou “profileren als cultureel theater”. Onzin, vindt oud-wethouder van cultuur, C. de Kloet: “Ze woonde hier drie maanden en toen wist ze al precies hoe het in elkaar zat.”

De Kloet, zelf "import', heeft zich opgeworpen als spreekbuis van de echte Kortenhoevers, al zegt ook hij dat het hier niet om een autochtoon-allochtoon probleem gaat. De kudde van dominee Abma, oordeelt hij, heeft geen binding met Kortenhoef. De Kloet was tot voor kort wethouder van Cultuur uit naam van de partij Dorpsbelangen. Naar aanleiding van de bloemenroof van vorig jaar, noemde hij de (Oosteuropese) exposities "Trabantjeskunst'. De dominee vindt hij een "onmogelijke man', wiens gedrag weerstand wekt en die zich van de dorpsomgeving niks aantrekt.

Abma is van mening dat dergelijke uitlatingen een klimaat geschapen hebben voor vandalisme. Misschien dat hij om die reden de daders van de jongste aanslag tegen zijn kunstopvatting op naam heeft geschreven van “iemand uit de kringen van Dorspbelangen of het CDA”. De broer van de ex-wethouder, H. de Kloet, is raadslid voor Dorpsbelang, voorzitter van de stichting Behoud Leefbaarheid Oud-Kortenhoef en redacteur van de "Wie wat waar', het huis-aan-huisblad van het dorp. Abma's beschuldiging is voor hem onbegrijpelijk, Dorpsbelangen bemoeit zich helemaal niet met de aangelegenheden van de kerk. Alleen vorig jaar, toen Abma het openbare kerkhof had gebruikt als expositieruimte, moest hij wel protest aantekenen. “Vooral de oudere mensen maakten zich daarover zorgen.” Abma wil iets bereiken waar het dorp nog niet helemaal rijp voor is, denkt De Kloet. “Misschien is men over vijfentwintig jaar toe aan kunst op het kerkhof.”