Het circus rukt op

In de jaargang 1910 van de Wiener Schachzeitung stond een bericht over twee Italiaanse schakers die in een circus in Milaan een partij hadden gespeeld terwijl er een leeuw naast hun bord lag. Groot succes. Het publiek stroomde toe, de kassa rinkelde. Sportief feliciteerde hoofdredacteur Marco de spelers. Ook de verliezer, die immers in zekere zin een winnaar genoemd mocht worden, omdat hij het er levend afgebracht had.

Maar bedroefd merkte Marco op dat de grootmeesters met de mooiste combinaties niet hadden kunnen bereiken wat deze Milanese amateurschakers zo makkelijk was afgegaan, een groot en royaal betalend publiek lokken. Profschakers, put u niet uit in diepzinnige strategieën, neem een gorilla mee naar de speelzaal. Aldus het advies van de Wiener Schachzeitung uit 1910, dat zijn geldigheid niet verloren heeft. Het is makkelijk om een vrome preek af te steken over de sensatiebelustheid van het grote publiek. Maar wie durft te beweren dat hij niet onmiddellijk een kaartje zou kopen voor een partij om het wereldkampioenschap, als er beloofd was dat er tussen Karpov en Kasparov een leeuw op het podium zou liggen? Ik niet.

Toen het duidelijk was dat de komende wereldkampioenschapsmatch niet in Los Angeles gehouden zou kunnen worden, werden een paar andere Amerikaanse steden benaderd. Las Vegas, daar moest toch wel wat geld beschikbaar zijn. Dat viel tegen. Alleen voor een match tussen Kasparov en de computer Deep Thought, daar wilden de gokbazen graag miljoenen voor geven. ""Je zal zien dat de schaakwereld binnen een paar jaar onherkenbaar veranderd is'', zei Hort, de filosoof onder de topschakers. Steeds meer carnaval. Snelschaakpartijen, knock-out toernooien, wedstrijden tegen computers.

Toen ik zelf nog meedeed in Tilburg hield ik een kleine rondvraag onder de deelnemers. Hoe beviel de nieuwe formule? Bijna iedereen vond het leuk. Maar dat was toen ze nog allemaal in de strijd waren. Wie zijn koffers moet pakken denkt er anders over. Toch was er misschien een algemeen berustend gevoel, dat dit het schaken van de toekomst is. Het snelle tempo garandeert blunders. Leuk voor de toeschouwers. Op iedere blunder kan de doodstraf staan. Nog leuker. Alleen de schaakliefhebber die over twintig jaar de partijen naspeelt, zal denken dat hij een mooier boek in handen zou hebben als het wat minder leuk en sensationeel was geweest.

Ik merk dat het voor de waardering van zo'n knock-out toernooi wel erg belangrijk is dat er nog een persoonlijke favoriet in de strijd is. Toen alle Nederlandse spelers uit Tilburg verdwenen waren, verminderde mijn belangstelling. Ik moest een nieuwe favoriet uitzoeken, en dat was niet zo moeilijk. Kortsjnoi natuurlijk, de eeuwig onvermoeibare.

Wit Kortsjnoj-zwart Gelfand. Kwartfinales, eerste partij.

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 g7-g6 3. Pb1-c3 Lf8-g7 4. e2-e4 d7-d6 5. Lf1-e2 0-0 6. Pg1-f3 e7-e5 7. 0-0 Pb8-c6 8. d4-d5 Pc6-e7 9. Pf3-e1 Pf6-d7 10. Lc1-e3 f7-f5 11. f2-f3 f5-f4 12. Le3-f2 Een variant die alleen gespeeld kan worden door mensen die zich goed voorbereid hebben. De loper op f2 versterkt wits aanval op de damevleugel, maar maakt het anderzijds wit onmogelijk om zwarts opmars g5-g4 met Pf2 tegen te houden. De stelling is zeer scherp en vaak wordt de partij al in de opening beslist. Kortsjnoi is een groot kenner. 12...g6-g5 13. a2-a4 Deze stelling heeft Kortsjnoi al vele malen gehad. 13... Pe7-g6 14. a4-a5 a7-a6 Vaak is hier 14...Tf7 gedaan, maar in Kozul-Popovic, Novi Sad 1992, kwam wit in het voordeel met 15. c5 Pxc5 16. Lxc5 dxc5 17. Lc4 Kh8 18. a6. Wat Gelfand doet lijkt me, vanwege de verzwakking van veld b6, niet goed. 15. Pe1-d3 Pd7-f6 16. c4-c5 h7-h5 17. c5xd6 c7xd6 18. Pc3-a4 g5-g4 19. Pa4-b6 Ta8-b8 20. Pb6xc8 Dd8xc8 21. Dd1-a4 g4xf3 22. Le2xf3 Pf6-g4 23. Lf2-b6 Pg6-h4 24. Ta1-c1

Zie diagram 1

Het is duidelijk dat wit de opening gewonnen heeft. Na de voor zwart gedwongen dameruil heeft zwarts koningsaanval geen kracht meer en is wits aanval op de damevleugel beslissend. 24...Dc8-e8 25. Da4xe8 Tb8xe8 26. Tc1-c7 Ph4xf3+ 27. g2xf3 Pg4-e3 28. Tf1-c1 Tf8-f7 29. Kg1-f2 Lg7-h6 30. Tc1-g1+ Hier, en later nog een paar keer, kan wit 30. Txf7 Kxf7 31. Tc7+ Te7 32. Pxe5+ spelen, omdat 32...dxe5 niet gaat wegens 33. d6. Vreemd dat hij dat niet doet, misschien dacht hij dat het makkelijker kon. 30...Lh6-g7 31. Tg1-c1 Lg7-h6 32. Kf2-e2 Kg8-f8 33. Tc1-g1 Laatste kans voor 33. Txf7+ Kxf7 34. Tc7+. Wit blijft overigens gewonnen staan. 33...Lh6-g7 34. Tg1-g6 Lg7-f6 35. Tc7-c1 Kf8-e7 36. Tg6-h6 Te8-g8 37. Tc1-c7+ Ke7-f8 38. Tc7-c8+ Kf8-g7 39. Tc8xg8+ Kg7xh6 40. Lb6xe3 f4xe3 41. Ke2xe3 Lf6-g5+ 42. Ke3-f2 Tf7-c7 43. Kf2-g3 Tc7-c2 44. f3-f4 e5xf4+ 45. Pd3xf4 h5-h4+ 46. Kg3-g4 Lg5xf4 47. Kg4xf4 Tc2xh2 48. Kf4-f5 Th2-f2+ 49. Kf5-e6 Tf2-e2 50. Ke6xd6 Te2xe4+ 51. Kd6-c7 Te4-c4+ 52. Kc7xb7 Tc4-b4+ 53. Kb7-c7 Tb4-c4+ 54. Kc7-d7 Kh6-h5 55. d5-d6 h4-h3 56. Kd7-e6 Zwart gaf op.

Wit Gelfand-zwart Kortsjnoi. Kwartfinales, tweede partij.

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 e7-e6 3. Pg1-f3 b7-b6 4. a2-a3 Lc8-b7 5. Pb1-c3 d7-d5 6. Dd1-c2 Nieuw volgens Gelfand. De bedoeling is waarschijnlijk 6...Le7 7. Lf4 6...Pb8-d7 Eigenlijk zou het paard voorlopig liever op b8 blijven. 7. c4xd5 Pf6xd5 8. e2-e4 Pd5xc3 9. b2xc3 c7-c5 10. Lc1-f4 Lf8-e7 11. Lf1-d3 Dd8-c8 12. Dc2-a4 0-0 13. 0-0 Tf8-d8 14. Da4-b5 Pd7-b8 15. Db5-b1 Lb7-a6 16. Tf1-d1 La6xd3 17. Db1xd3 Pb8-d7 Volgens Gelfand was eerst 17...Da6 sterker. Het kan zijn, maar ook dan zou wit iets beter staan. 18. d4-d5 e6xd5 19. e4xd5 c5-c4 20. Dd3-e2 Td8-e8 21. Pf3-d4 Le7-f6 22. De2-f3 Lf6xd4 23. Td1xd4 Dc8-c5 24. h2-h4 Ta8-d8 25. Ta1-d1 Dc5xa3 26. Td4xc4 Da3-e7 27. Tc4-c7 a7-a5 28. g2-g3 h7-h6 29. Df3-g4 De7-e2 30. Dg4xe2 Te8xe2 31. Kg1-f1 Te2-c2 32. Td1-e1 Pd7-f6 33. c3-c4 a5-a4 34. Te1-e7 Het ziet er bedenkelijk uit voor zwart, maar Kortsjnoi weet handig tegenkansen te scheppen. 34...a4-a3 35. Te7xf7 Pf6-h5 36. Lf4-e5 Tc2xc4 37. Tc7-a7 Td8xd5 38. Le5xg7

Zie diagram 2

Hier had zwart de partij met 38...Tc8 kunnen redden. De witte loper heeft geen goed veld op de lange diagonaal en na 39. Lxh6 zou 39...a2 voldoende zijn. Verder dreigt 39...a2 of 39...Ta5. Met 39. g4 kan wit natuurlijk makkelijk remise forceren, maar meer zie ik niet voor hem. 38...Td5-a5? Een droevige blunder, door tijdnood veroorzaakt. 39. Tf7-f8+ Kg8-h7 40. Tf8-h8+ Kh7-g6 41. Th8xh6+ Zwart gaf op, hij verliest een stuk.

    • Hans Ree