Toch op de rand

GISTEREN WAS HET dertig jaar geleden dat president Kennedy de ontdekking bekend maakte van de stationering op Cuba van Sovjet-raketten voor de middellange afstand. Eenmaal operationeel zouden de projectielen een groot deel van de Verenigde Staten met nucleaire vernietiging hebben bedreigd. Dertien dagen van gestaag oplopende spanning volgden. Binnen Kennedy's team bewogen de voorstellen zich van een preventieve luchtaanval annex invasie tot een maritieme blokkade die de Sovjet-aanvoer moest onderbreken. Sovjet-leider Chroesjtsjov van zijn kant had omstreeks 25 of 26 november tijdens een bezoek aan Havana Amerika voor een voldongen feit willen plaatsen. Kennedy wist dat te voorkomen.

De afgelopen jaren is er op initiatief van Amerikaanse wetenschappers studie verricht naar het hoe en waarom van de crisis. Amerikanen en Sovjet-burgers die destijds bij de besluitvorming betrokken waren, dan wel door hun persoonlijke betrekkingen met hoofdrolspelers waren geïnformeerd, hebben aan die studie bijgedragen.

De toenmalige Amerikaanse minister van defensie, Robert McNamara, heeft op bijeenkomsten ter gelegenheid van die studie herhaaldelijk ontkend dat de wereld zich tijdens de crisis op de rand van een nucleaire oorlog had bevonden. De Russen op Cuba zouden nog niet over atoomkoppen hebben beschikt. Het Amerikaanse conventionele overwicht zou de doorslag hebben gegeven.

EERDER DIT JAAR echter onthulde generaal Anatoly Gribkov, destijds bevelhebber van de Sovjet-strijdkrachten op het eiland, op een internationaal symposium in Havana dat de Amerikanen iets over het hoofd hadden gezien. Gribkov had namelijk de beschikking gehad over zes van kernkoppen voorziene raketten voor de korte afstand, die zouden zijn ingezet in geval van een Amerikaanse invasie. McNamara moest toegeven dat dit voor hem nieuws was.

De Amerikaanse generaals en admiraals hebben in de loop van de crisis Kennedy herhaaldelijk onder zware druk gezet om Cuba aan te vallen en met Castro af te rekenen. Zij zouden waarschijnlijk meer dan een bloedneus hebben opgelopen als de president daartoe het bevel had gegeven.