Tart me niet, ik doe alles; Madonna's Sex: gein voor oudere meisjes

Het bloot in Madonna's fotoboek "Sex' is mooi maar niet poezel. Het wordt niet aangeboden in de weelde van een schuimbad of een hemelbed, maar met rimpels of een verfrommelde bh. Ook op Madonna's nieuwe cd, "Erotica', is de boodschap duidelijk: erotiek en seks komen het best tot hun recht in een sfeer van vriendschap en genegenheid. “Het is allemaal honds brutaal, soms schokkend, en desondanks door de vrolijke overgave onschuldig.”

Madonna: Sex. Uitg. Secker & Warburg. Prijs ƒ 87,75. Madonna: Erotica. Sire Records.

“Ga je mee? Ik heb Playboys van Rolf. Kunnen we leuk tieten kijken”. Ging ik mee? Natuurlijk ging ik mee en het uitvoerig bestuderen van al die borsten - in de rest stelden we geen belang - was goed voor een middag die uren duurde. Toen mijn vriendin Annemarie me inviteerde voor die lacherige, warme visite, waren we geen vijftien maar tweeëntwintig en Rolf was geen vriendje maar de man met wie ze samenwoonde. Onschuldig waren we allang niet meer en als kinderen die opgroeiden onder de rook van de Seksuele Revolutie hadden we alles wat er aan erotiek te beleven viel op zijn minst gezien of gehoord. En toch deden we het graag, zo iets eenvoudigs als tieten kijken.

Madonna doet meer, in haar fotoboek Sex. Haar uitnodiging betreft sadomasochistische seances met mannen en vrouwen, allen in lakleer met gaten en kettingen, een homoseksuele orgie, een lesbische plonspartij en ander meer of minder bloot gekroel van allerhande aard.

Toch, zodra ik haar boek doorbladerde, herkende ik het. Het is allemaal honds brutaal, soms zelfs schokkend, maar desondanks, door de vrolijke overgave, onschuldig. Dit is gein voor oudere meisjes. Warm. Gniffelend. Voor verhitte wangen en veel hilariteit.

Wie dat door heeft kan niet anders dan verbaasd grinniken over de ophef die er werd gemaakt door de autoreiten in de VS, Engeland en Frankrijk. Is Sex pornografie? vroegen ze zich af en begonnen het centimeter voor centimeter te onderzoeken. Allemaal overbodige moeite, want het antwoord op die vraag ligt bij de sigarenboer op de hoek. Eén blik in de schappen daar leert dat pornografen erop uit zijn om hoe dan ook alles te laten zien. Borsten worden opgetild, kussen uitgewisseld met schuinse tongen, de geslachtsdaad moeizaam verwrongen verricht, wat dan ook, als het maar zoveel zicht biedt als mogelijk is. In Sex worden erotiek en seks de ene keer gewiekst getoond en dan weer net zo handig gesuggereerd. Borsten, billen en schaamstreek van de personages zijn te zien als dat past in het verhaaltje van de foto, niet omdat er een klant moet worden opgedraaid.

Damestas

Bovendien is porno-bloot ano- of pseudoniem. Madonna's boek is alleen al uniek omdat het werd bedacht door een gearriveerde ster en die ook nog eens niet te beroerd was om zelf te poseren. Kom daar maar eens om in een land waar gearriveerde actrices er al voor terugschrikken om gestalte te geven aan een ietwat losbandig filmpersonage. Het zou ze eens fans (en dus geld) kunnen kosten. Madonna bekommerde zich niet om haar aanhang. Zij leverde haar beroemde bloot uit, in weerwil van haar vaste, cd's kopende en concerten bezoekende, publiek vol kleine meisjes, die zich een ongeluk zullen schrikken als ze dit boek in handen krijgen, en hitsige jongetjes, die onvoldoende van hun gading zullen vinden. Dat bloot is rijp en mooi maar niet poezel. Niet vol en vet en zacht, maar gespierd. Niet wordt het aangeboden in de weelde van een schuimbad, een hemelbed of duur transparant ondergoed, maar als dat nodig is met rimpels, of opgesierd met soldatenlaarzen, een hoekige skaileren damestas of een verfrommelde katoenen bh.

Wel roept Sex ironische associaties op met pornoblaadjes en -films, zij het niet met de hedendaagse maar die uit de jaren vijftig en zestig. De opmaak en de typografie doen denken aan underground-krantjes van toen en de wat gore, harde belichting van de zwartwit-foto's, de verschoten kleuren, de mimiek en de situaties zijn meermalen ontleend aan wat in Nederland Candy en Gandalf heette. Voor andere foto's verwees Madonna naar image en uiterlijk van beroemde sex godesses uit de filmwereld. Zo herkennen we Marlene Dietrich in de vrouw die zich in glinsterende strapless avondjurk lankmoedig beweegt temidden van een meute elkaar bestijgende mannen en de strandnimf met de blonde pruik en zwarte valse wimpers is onmiskenbaar een Brigitte Bardot. Marilyn Monroe zien we terug in het kindvrouwtje dat, met een sigaret in dehand en haar onderbroek en witte sokjes aan, op schoot is geklommen bij een oudere, zwaarlijvige man: My heart belongs to daddy. Er is ook een fotoroman vol kinky sex en wezenloze gezichten. De grappigste serie is geïnspireerd op wat eertijds werd verkocht onder het mom van tijdschriften voor naturisten: naakt aan de wandel over een in crew cut geschoren gazon met handtas en "petfles'; naakt naast een fiets (met boodschappenmandje voorop) in een paar witte opengewerkte Mary Quant-laarsjes. Halfnaakt benzine tankend en naakt op een paar weinig modieuze schoenen na, aan de bar van een diner een hapje etend. De verbaasde blik van een man op de achtergrond is een kadootje. Daaraan is te zien dat plaatjes als deze als snap shots tot stand kwamen.

Vuilbekkend

Exhibitionisme is het voornaamste motief van de foto's die fotograaf Steven Meisel ensceneerde in opdracht van Madonna en voor wie de documentaire-film zag die Madonna vorig jaar liet maken naar aanleiding van haar concert-tour is dat geen verrassing. Hij werd hier vertoond onder de titel In Bed with Madonna maar eigenlijk heette de documentaire Truth or Dare. In die film koos Madonna voor "truth', voor de waarheid. Al waren er allerlei gebeurtenissen en gesprekken in scène gezet en al hield ze elke meter film vast in de hand, de documentaire was merkwaardig oprecht. Wat ze ook ophield, de schone schijn was het niet. De film toonde haar zonder make-up, vuilbekkend op een feestje, zowel lief als onaangenaam tegen medewerkers en onelegant woedend over het in gebreke blijven van de geluidsinstallatie. Evenmin liet ze haar paniek bij het minder goed verlopen van de concerten uit het materiaal wegsnijden of haar even triomfantelijke als onthullend angstige blik op het moment dat de Canadese politie een show wilde afgelasten als zedenkwetsend.

Voor haar fotoboek Sex koos Madonna voor de optie "dare'. Tart me niet, want ik waag alles en mijn dromen kennen geen grenzen. Naast een fotografische verbeelding van erotische fantasieën, drukte Madonna zich voor dit boek ook verbaal uit. Ze schreef, kort tot heel kort, uiteenlopende pagina's, te beginnen met een lieftallig preekje om het belang van safe sex uit te dragen. Op andere bladzijdes verhaalt ze tot in dampende details erotische fantasietjes. Ook geeft ze, als een verlichte onderwijzeres, luchtige wijze lessen ten beste, bijvoorbeeld over haar ervaringen met het vrijen met zware mannen. Seks en dagelijks leven lopen in elkaar over, wat haar betreft. Een sessie bij de, freudiaans geïnspireerde, psychiater, waarin sprake is van seksueel geladen dromen, onttrekt zich ineens aan zijn leiding: "U heeft gedroomd van een seksuele relatie met uw werkster? Is ze leuk?'

"Nee, helemaal niet. Ik heb haar trouwens ontslagen'.

"Wegens uw droom?'

"Nee, ik heb haar ontslagen omdat ze niet goed kon schoonmaken.'

Moedermaagd

Uit Madonna's boek spreekt eenzelfde bravoure als uit de film, eenzelfde uitgelatenheid, maar ik vraag me af of haar intellectuele fans, van Camille Paglia tot en met Ethel Portnoy, ook zo tevreden zullen zijn over Sex. Zij verdrongen zich om film en videoclips om Madonna luidruchtig te erkennen als mascotte, om niet te zeggen moedermaagd van hun persoonlijk feminisme. Vele artikelen en opgeblazen essays over Madonna deden zij het licht zien. Aanvankelijk werd ze in feministische hoek verketterd als een domme gans, een sterretje dat De Vrouw een slechte dienst bewees met haar poezige, mannen behagende gedrag. Daartegen begon een aantal "geleerde vrouwen' zich teweer te stellen. En hoe. Gewoon iemand in dat veld waarderen kunnen ze niet, ze hebben rechtvaardiging nodig. En om voor de eigen, blijkbaar ineens wat kleurloos geachte, overtuiging zo veel glamour als mogelijk te veroveren, wordt de showvrouw geconfisqueerd voor een drogreligie, met dweepzucht bij wijze van liturgie. Zulke intellectueel-roofzuchtige belangstelling bestond er de afgelopen decennia voor de Duitse zangeres Nina Hagen, voor Bette Midler en zelfs, postuum, voor Marilyn Monroe.

En nu herkennen die geleerde vrouwen al weer enige tijd in Madonna een lichtend voorbeeld van superieure vrouwelijke autonomie. Dat beschreven ze, terwijl alleen achter hun regels doorschemerde dat ze Madonna vooral in erotische zin aantrekkelijk vonden. Er volgde een malle discussie die alleen van belang was voor wie meedeed. Voor- en tegenstandsters bekeken Madonna's videoclips en beluisterden haar songs. Vooral de bewonderaarsters putten zich uit in uitvoerige exegese, en beide partijen gaven er blijk van dat ze verder nooit videoclips zagen of popmuziek beluisterden. Net zo min als Hagen of Midler laat Madonna zich veel aan deze dames-groupies gelegen liggen. Ze liet zich hun belangstelling aanleunen, maar nu stapt ze maar weer eens op.

Hete brieven

Vooral de exegeten stelt ze voor een verrassing. Hoe vrijmoedig hun heldin zich ook gedraagt, hoe zelfbewust ze toegeeft aan haar persoonlijke visioenen, ze zwelgt nu voor de verandering in afhankelijkheid. Afhankelijkheid van een man, van Johnny. Van Johnny, aan wie hete brieven vol verlangen worden geschreven, speciaal voor zijn plezier gestoffeerd met verslagjes van lesbische avonturen. Van Johnny die ze met de laatste brief van het boek, nu onder de aanhef "Dear John', tot haar grote verdriet tijdelijk niet meer wil zien. Ze betrapte hem in een sadistisch seks-spel met een man, en dat verdraagt ze niet: "As for me, I think I'm gonna be sick. Next time you want pussy, just look in the mirror. Gone fishing, Dita.'

Dita Parlo heet het personage voor wie Madonna erotische dromen en fantasieën bedacht en uitvoerde, naar een Duitse filmactrice uit de jaren dertig die furore maakte in de Franse cinema. Dita Parlo (1906-1971) speelde romantische rollen in de realistische, soms cynische films die bijvoorbeeld Jean Vigo en Jean Renoir maakten. We treffen haar naamgenote aan als Madonna's alter ego, de ik-figuur in het boek Sex en op de compact disc die Madonna tegelijk uitbracht. Niet voor niets: die cd heet Erotica en de som van Sex en Erotica is romantiek.

De songs die Madonna uit naam van Dita schreef, en die ze met vlakke, schorre stem zingt op een monotoon, elektronisch gestuurd disco-ritme, vormen de geschiedenis van een ongelukkige liefde. Het begint met een glorieuze kennismaking: "My name is Dita/ I'll be your mistress tonite/ I'd like to put you in a trance...' Maar al na (Madonna's visie op) Peggy Lee's "Fever' komt er een kink in de kabel: Dita zit tevergeefs te wachten bij de telefoon en overweegt de verhouding te beëindigen: "I know I love you because I hate you'. In de volgende song besluit ze zich, onder een motto uit The Sound of Music, mee te laten sleuren door haar gevoelens: "When you know the notes to sing/ You can sing most anything'. De verhouding gaat in de volgende songs toch bergafwaarts. Afwijzing, jaloezie op een rivale ("which leg do you want me to break?'), vernedering, alles wat haar overkomt is ons helaas al te bekend en telkens blijkt dat Dita's enige macht bestaat in het eventueel, tegen heug en meug, uitmaken van de relatie. Dita besluit haar avontuur in bespiegeling van haar "Secret Garden', waar een "volmaakte bloem' groeit.

Ritsloos

Afgezien van één song, die op komieke wijze de geneugten voor beide partijen van de orale bevrediging van de vrouw bezingt - "eating out' in het Amerikaans, in het Nederlands "minetten' en "a different way to kiss' volgens Dita - moet Erotica het doen zonder de ironie en de provocaties van Sex. De songs tonen ingetogen de keerzijde van de ongebreidelde fantasie uit het boek, dat wil zeggen de moeizame realiteit voor een rijpe vrouw die verliefd is op de liefde.

Boek en cd hebben dezelfde teneur: erotiek en seks zijn van het grootste belang en ze komen het best tot hun recht in een sfeer van vriendschap en genegenheid. Lichamelijkheid betekent puur en vol genot, maar het telt niet zonder nieuwsgierigheid naar wie er in dat lichaam schuilt. Zelfs een verhaaltje in Sex over een ideaal ritsloos nummer in de branding van de zee met een "het mooiste meisje van de wereld' besluit met: "Wat is je naam? vraag ik.'

De verademing van Sex is dat het erotiek biedt zonder de woede die zulke fotoboeken meestal aankleeft, terwijl het evenmin verloren gaat in de zoetelijke adoratie van het menselijk lichamen. In de verte brengt het de foto's van Erwin Olaf in herinnering, al zijn die veel verfijnder van stijl en volslagen anders van verbeelding. Wat overeenkomt is het gnuivend plezier in de eigen bedenksels. Zelfs de gewaagde SM-scènes waar Sex mee opent zijn maar heel even griezelig. Na een pagina of drie volgt er al een foto, een van de leukste van het boek, waarop twee lesbische skinheads die overal en nergens ringetjes door hun vel lieten halen in vriendelijk lachen zijn uitgebarsten omdat Madonna blijk geeft van schrik. Terwijl zij op de foto's die volgen weer serieus bezig zijn met intimideren en theatraal vernederen, is het Madonna die de geamuseerde blik heeft - of er nu een mes het kruisje van haar bodystocking bedreigt of haar polsen hoog boven haar hoofd worden samengesnoerd.

Net als Erwin Olaf eist Madonna het recht op om strikt een eigen spoor te volgen. In het voorbijgaan toont ze meermalen de vrouwelijke optiek van wat tot nu toe vrijwel uitsluitend met een mannenblik werd verbeeld. Op de foto waar ze uitdagend in alleen een hemdje voor het raam staat - haar kruis in het volle licht, haar gezicht verscholen achter halfgesloten jaloezieën - kijken we van achteren mee. Had een man deze foto geënsceneerd dan zou hij niet haar rug in beeld hebben gebracht maar, meekijkend, zijn lens van buiten af op haar gericht hebben. Nu verlustigen wij ons niet met hem, maar met haar. En dat is heel iets anders.

Veel foto's in Sex zijn mooi en op zijn minst knap gemaakt. Maar wie de lading niet wil verdragen, zal zich wild ergeren. Wie een beetje mee wil giechelen, kan zich laven aan een boek zonder vergelijk.

Madonna doet wat wij niet durven. Met een knipoog. En met een Frans kusje.