Rembrandt

Jaren geleden ben ik eens voor consultatie naar Florence uitgenodigd; de wethouder van cultuur aldaar wilde praten over de vestiging van een museum voor moderne en hedendaagse kunst.

Af en toe waren er wel tentoonstellingen van allure, bijvoorbeeld die van Henry Moore of Michelangelo Pistoletto op de terrassen van het Belvedere, hoog boven de stad - maar er zou toch meer moeten gebeuren. Misschien werd die wens ook gevoed doordat in Prato, een kleine stad in de buurt van Florence, toen een modern museum werd opgericht dat nu ook functioneert.

Als er een wil is, dacht ik en zei ik ook, moet het toch mogelijk zijn iets in gang te zetten; ik had net de mooie ervaring van het museum in het Castello di Rivoli achter de rug. Maar Florence, zo bleek, wordt zo zeer door de Renaissance belast en door al het groots wat er toen gebeurd is, dat alles wat de cultuur betreft er vrijwel door wordt geblokkeerd. De stad zat in een tragische klem. Voor zover ik weet, zijn ze er nog niet uit. Overigens weet ik niet of het erg is geen museum voor moderne kunst te hebben - maar de Florentijnen die ik toen sprak, vonden dat wel. Ze misten de levendigheid van de moderne kunst.

Ik was zeer verbaasd te lezen dat de goede stad Leiden nu ook het verleden opzocht en een Rembrandtkwartier gaat inrichten. Daar moeten het geboortehuis en het eerste atelier van de meester worden nagebouwd en dan worden volgehangen met reprodukties van in Leiden ontstane schilderijen. Verder zal er met bordjes een wandelroute worden aangegeven die langs andere gebouwen voert waar Rembrandt iets mee te maken heeft gehad: de Latijnse School, de Universiteit, de Pieterskerk, het huis van zijn leerling Gerrit Dou - en dat terwijl Rembrandt er hooguit zes of zeven jaar kunst gemaakt heeft, niet zijn beste werk, en in 1632 naar Amsterdam vertrok omdat het artistieke klimaat hem daar beter zou bevallen. De grote schilder is pas in Amsterdam tot wasdom gekomen; de kunstenaar in Leiden was een brutale jongen die een nieuw idioom zocht. Na 1632 is hij misschien wel nooit meer in Leiden teruggeweest.

Het gebeurt regelmatig dat de creaties van een kunstenaar het uitgangspunt worden van een campagne in toerisme en public relations. Vaak zijn zulke ondernemingen niet erg smaakvol. De vraag is hoe ver je daarin kunt gaan. Gaan de Leidenaren op Rembrandts geboortedag allemaal in zeventiende-eeuws kostuum lopen om door brave Japanners te worden gefotografeerd; en waarom zouden in reproduktie Rembrandts kleine vroege schilderijen niet worden vergroot om beter zichtbaar te zijn?

De gemeente Leiden heeft een mooi museum, De Lakenhal, waar af en toe mooie tentoonstellingen gemaakt worden. Misschien zou de Dienst Kunst en Cultuur van de stad die eerbiedwaardige instelling meer armslag moeten verschaffen: dat is cultuurpolitiek in de diepte en niet aan de oppervlakte.

    • Rudi Fuchs