Het vierkante wiel

Tentoonstelling: Het wiel. Technologie Museum NINT, Tolstraat 129 Amsterdam. T/m 1 nov. Ma t/m vr 10-17u, za en zo 12-17u.

Het wiel is rond - we weten waarom. Dit klinkt net zo logisch als "de moer is hoekig - we weten waarom', of "de deur is twee meter hoog - we weten waarom', zoals de architect Mart Stam altijd graag zei. Bij een deur van 1 meter 80 stoten veel mensen hun hoofd, een niet-rond wiel rolt niet.

Zo is het. Of toch niet? Ik las tenminste dat er op een tentoonstelling in het Technologie Museum NINT in Amsterdam een vierkant wiel te zien zou zijn. Dat klonk net als "voetballen met je handen', dus ging ik er naar toe. Eerst zag ik toch alleen maar ronde wielen, zoals eeuwenoude tandwielen van een torenuurwerk, en een takel met katrollen (eigenlijk ook wielen) die het gemakkelijk maken om zware gewichten omhoog te trekken. En een vijlenmaker van Leonardo da Vinci (1452-1519). Da Vinci was een Italiaanse kunstenaar die een vliegmachine en allerlei andere ingewikkelde apparaten heeft ontworpen. Ze werden vrijwel nooit echt gemaakt. Ook de vijlenmachine is pas geleden in elkaar gezet. Het is de enige ter wereld, stond erbij, maar er zaten geen vierkante wielen in. Ook Leonardo da Vinci vond dat wielen rond moesten zijn.

Het vierkante wiel stond in een hoekje. Het was van hout en het was niet alleen. Het stond op een golvende ondergrond, ook van hout. En ja hoor, als je het vierkante wiel een zetje gaf, rolde het over de golven, zoals een rond wiel over de vloer. De golven moeten wel bepaalde afmetingen hebben, anders rolt het vierkant niet. En een groter vierkant rolt weer niet goed over de kleine houten golven in het NINT.

Als de wereld gegolfd was, waren de wielen dus vierkant en allemaal even groot. Dat zou heel onhandig zijn. Want de wielen van een auto zouden dan dezelfde afmetingen moeten hebben als die van een fiets, een trein of een kruiwagen.

Nee, ik weet nu waarom het wiel rond is: niet omdat een niet-rond wiel niet rolt, maar omdat de wereld niet gegolfd is.

    • Bernard Hulsman