Ben Sleeuwenhoek T/m 18 nov. in galerie van ...

Ben Sleeuwenhoek T/m 18 nov. in galerie van Gelder, Planciusstr. 9a Amsterdam, di t/m za 13-17u30. Prijzen schilderijen: ƒ 2.400,- tot ƒ 12.000,-, sculpturen ƒ 6.500,- Bij Associated Publishers op hetzelfde adres, eerste etage: twee schalen in oplage van tien à ƒ 250,- en tien tekeningen in oplage à ƒ 1.400,-

Scott Neary T/m 31 okt. in galerie Lumen Travo, Paulus Potterstr. 38 Amsterdam, di t/m za 13-18u. Prijzen: ƒ 800,- tot ƒ 7.500,- De stichting Vous êtes ici geeft drie verschillende grafiekbladen in oplage van Neary uit à ƒ 400,-

Last rose of summer T/m 7 nov. in galerie Wanda Reiff, Herengracht 518 Amsterdam, wo t/m za 14-19u, en eerste zo van de maand. Prijzen: ƒ 35,- tot ƒ 20.000,-.

Ben Sleeuwenhoek

"En iederen avond kwam de manke havenmeester en maakte eerst 't groene lichtje aan op 't Noorderhoofd, de palenwering en dan kwam i daar af, dan moest i om 't heele haventje heen (..) en stak ook 't licht aan den toren aan.' Dat was in Veere, waar de schilder Bavink de "uitvreter' Japi ontmoet, zo schrijft Nescio in De Uitvreter. Misschien komt het omdat ik onlangs een weekje doorbracht op Walcheren, dat ik in de schilderijen en sculpturen van Ben Sleeuwenhoek almaar dergelijke glimpen van Zeeland meen te zien. Sleeuwenhoek werd in 1951 in Middelburg geboren en woont er nog steeds. Neem het grote doek waarop aan de bovenzijde, tegen de rand aan, telkens een rode en een groene bol boven elkaar zijn geschilderd. Eronder lopen afwisselend lichtblauwe en witte verticale banen. Het blauw vloekt met dat felle groen en rood erboven, en ook de vormen lijken bij elkaar niets te zoeken te hebben. Toch is die vreemde combinatie vaag bekend: ik moest denken aan lichtboeien in de vaargeul van de Westerschelde (groen aan de ene kant, rood aan de andere) die drijven op schuimend water.

Ook de titels van Sleeuwenhoeks stukken doen aan de zee denken. Stream, stream heten alle schilderijen waarop rijen witte streepjes op een zwart fond aaneen zijn geregen als een kralengordijn: een regenbui? of de koers van een door de geul geloodste coaster? En Lighthouse heten de paarsgewijs opdoemende blokkentorens met hun twee ovalen, geel en rood, die ons als lichtende ogen aankijken, hypnotiserend als vuurtorenlichten.

Dat surreële, het vereenvoudigen van de werkelijkheid tot zijn simpele contouren, gecombineerd met een strakke geometrie kenmerkt Sleeuwenhoeks oeuvre. Hij lijkt een verhaal te gaan vertellen, schetst de omtrekken ervan en laat de rest aan de kijker over. Zijn hoekigheid herinnert aan de bijna norse taal van Nescio waaruit op wonderlijke wijze poëzie tevoorschijn komt. Wat dat streepjespatroon van Sleeuwenhoek betreft, gelegd over de oppervlakte van het doek, zou dat niet eenzelfde gewaarwording kunnen uitdrukken als deze, die de schilder Bavink onderging en waar hij uiteindelijk krankzinnig van werd: "Naar de zon loopen wilde-i over de lange, lange schitterende streep'?

T/m 18 nov. in galerie van Gelder, Planciusstr. 9a Amsterdam, di t/m za 13-17u30. Prijzen schilderijen: ƒ 2.400,- tot ƒ 12.000,-, sculpturen ƒ 6.500,- Bij Associated Publishers op hetzelfde adres, eerste etage: twee schalen in oplage van tien à ƒ 250,- en tien tekeningen in oplage à ƒ 1.400,-

Scott Neary

Illustraties zijn meestal voorbehouden aan kinder- en sprookjesboeken. En inderdaad zou je Ethel Portnoy's zojuist verschenen bundel Broodje Aap Met kunnen omschrijven als moderne mythes: ze handelen bijna alle over het Kwaad. Geweld, seks, ziekte en dood spelen een overheersende rol in de opgetekende anekdotes die steeds een macabere wending hebben. Stuk voor stuk zijn ze in korte, eenvoudige zinnen vastgelegd en diezelfde stijl kenmerkt de illustraties van de Amerikaan Scott Neary, die ook het vijftien jaar geleden verschenen Broodje Aap van tekeningen voorzag. De functie wordt na enig lezen en plaatjes kijken duidelijk; net als in sprookjes moeten Neary's concretiseringen van deze absurde verhalen niet zozeer het onvoorstelbare voorstelbaar maken - dat kan onze fantasie toch altijd nog het beste - maar eerder het gruwelijke alledaags maken, afgezwakt door de grafische, cartooneske en soms komieke stijl. De tekeningen worden nu samen met vrij werk van Neary in Amsterdam geëxposeerd; hier blijkt dat ook zijn schilderijen de agressievere kanten van het (Amerikaanse) leven tot onderwerp te hebben. Zo was een in zijn portiek gevonden, niet voor hem bedoeld briefje met een sinistere tekst aanleiding tot het maken van Junk; gewelddadige gebeurtenissen waaraan het kattebelletje refereert, worden hier in beeld gebracht. De duivelse praktijken van een televisiedominee, suggestieve foto's uit sensatiebladen, illegale hanengevechten in een New-Yorks getto - Neary werpt zich op als chroniqueur van de zelfkant die zo rakelings langs het "normale' leven scheert. Het bezwaar dat in mijn ogen aan Portnoy's smeuïg opgediste gruwelen kleeft, wordt bij Neary verzacht door een ondertoon van mededogen. Hoe minder sensationeel zijn thema's zijn, des te beter komt dat tot uiting: in het portret van collega Willem van Malsen bijvoorbeeld, die als een treurige Dracula in een troosteloos café is vereeuwigd.

T/m 31 okt. in galerie Lumen Travo, Paulus Potterstr. 38 Amsterdam, di t/m za 13-18u. Prijzen: ƒ 800,- tot ƒ 7.500,- De stichting Vous êtes ici geeft drie verschillende grafiekbladen in oplage van Neary uit à ƒ 400,-

Last rose of summer

"In blozend schoon ligt mijn gelaat gespreid:/ waarom door reukwerkpers mij smart bereid?'/ fluistert de roos,/ de nachtegaal geeft antwoord:/ "een dag gelachen en een jaar geschreit'.

Omar Khayyam's kwatrijn zou het motto kunnen zijn van de expositie die galerie Wanda Reiff aan de roos heeft gewijd. In haar (tijdelijke) Amsterdamse vestiging tonen 85 kunstenaars een werk waarin die Bloem der Bloemen voorkomt. Uit de titel, The Last Rose of Summer, spreekt de melancholie die de zware geur van de roos zelf opwekt en die haar verval inluidt, zoals Khayyam dat zo smartelijk beschreef. De tentoonstelling is een kleine inventaris van de roos in al haar gedaanten, maar de associatie met de dood overheerst: de witte roos van Anne Loch, de verwelkte rode van Marc Mulders, de kwijnend-blauwe van Marijke de Goey, de gedroogde rozeknopjes (als een grafheuveltje op de vloer uitgestort) van herman de vries die hun aroma door de hele ruimte verspreiden. De religieuze symboliek van de roos spreekt uit de doornenkrans die Walter Dahn vlocht en boven een deuropening hing, terwijl Esther Knobel een schaal maakte van gevlochten metalen stelen waarin aan de bovenrand gedroogde roze roosjes zijn gestoken.

Veel werk werd speciaal voor deze gelegenheid gemaakt, bijvoorbeeld het bloemenvaasje van Salvo en de metalen, meer dan manshoge armaturen van Titia Ex, omwonden met rozen van witgeglazuurd keramiek. Natuurlijk ontbreekt het met rozen gedecoreerde behang van Daan van Golden niet, gevat in een gouden lijstje. Sommige werkjes grenzen aan kitsch - dat gevaar kleeft dit thema nu eenmaal aan - zoals het fletse, suikerzoete bloemstilleven van Martin van Vreden. Daarnaast steekt Nachttuin van de minder bekende Tom Claessen prachtig af: tegen een diepblauwe lucht tekenen zich de karmozijn-rode silhouetten van geurende bloemen af. Maar de mooiste roos is te vinden in de zeventiende- en achttiende-eeuwse stijlkamers van dit grachtenpand, waar antiquair van Rossum een parallelle expositie houdt met zilverwerk en juwelen waarin de roos figureert. In de Chinese Kamer ligt een exemplaar, de fijne bloemblaadjes gemaakt van natuurlijk robijn, het ranke steeltje van smaragd: The Rose of Persia.

T/m 7 nov. in galerie Wanda Reiff, Herengracht 518 Amsterdam, wo t/m za 14-19u, en eerste zo van de maand. Prijzen: ƒ 35,- tot ƒ 20.000,-.

    • Renée Steenbergen