Voor het eerst ook verdunning van de ozonlaag boven Zuid-Amerika; Ozongat zuidpool groter dan ooit

ROTTERDAM, 22 OKT. Het tijdelijke "gat' in de ozonlaag boven het zuidpoolgebied is deze herfst weer dieper en uitgestrekter dan vorig jaar. Ook verscheen het twee weken eerder dan gewoonlijk, het werd al op 8 september zichtbaar. Naar verwachting zal het gat zich tegen het einde van november weer sluiten als ozonrijke lucht van lagere breedten wordt aangevoerd.

Het dieptepunt van de ozonaantasting boven de zuidpool viel omstreeks 11 oktober, toen in het centrum van het gat ozonwaarden werden gemeten die meer dan 60 procent lager waren dan in de rest van het jaar. Voor het eerst strekt de extreme verdunning van de ozonconcentraties in de stratosfeer, tussen 15 en 40 kilometer hoog, zich ook uit tot boven (onbewoonde) gebieden van Zuid-Amerika, al lijken daarmee tegelijk Australië en Nieuw-Zeeland te worden ontzien. Onder de dunste delen van de ozonlaag is een beduidend hogere ultraviolette straling gemeten. Gezondheidsgevaren levert dat niet op, de ozonwaarden boven de evenaar zijn het gehele jaar bijna even laag en de zon staat er veel hoger. Wel moet gevreesd worden voor een schadelijk effect op de algen in de wateren rond de zuidpool.

De groei van het ozongat boven de zuidpool weerspiegelt de doorgaande aantasting van het stratosferische ozon boven de gehele aarde. Het laatste decennium is de ozonlaag boven het noordelijk halfrond en de evenaar in de winter ongeveer drie procent dunner geworden. De zomerwaarden zijn met omstreeks zeven procent teruggelopen. Dat heeft nog niet geleid tot een meetbare stijging van de UV-straling.

De aantasting van het stratosferische ozon wordt vooral toegeschreven aan chloor dat op grote hoogte vrijkomt uit chloorfluorkoolstofverbindingen (cfk's) en halonen. De concentraties daarvan zullen nog decennia blijven stijgen, ondanks beperking van de produktie. Materiaal dat vulkanen als de Mount St. Helens, de El Chichón en vooral de Pinatubo in de stratosfeer brachten, versterkt hun invloed. In de 's winters sterk geïsoleerde, zeer koude luchtmassa's boven de zuidpool doet zich een afwijkend mechanisme van ozonaantasting voor dat niet optreedt boven de warmere noordpool. Het ozongat boven de zuidpool werd voor het eerst in 1982 waargenomen door Britse onderzoekers. Pas in 1984 durfden zij tot publikatie over te gaan. Achteraf werden hun bevindingen bevestigd door Amerikaanse satellietwaarnemingen en bleek het gat al sinds 1977 op te treden.

In 1987 werd de aangetaste ozonlaag boven de zuidpool voor het eerst met een aangepast U2-spionagevliegtuig opgezocht.