Versies vlucht KAL 007 op veel punten afwijkend; Nu de meeste gegevens bekend zijn, moet geconstateerd worden dat er weinig tot geen nieuwe onthullingen worden gedaan

De aanleiding voor het bericht "Vlucht KAL 007 blijft nog vol open vragen' (NRC Handelsblad, 15 oktober) was de overdracht in Moskou door de Russische president Boris Jeltsin van transcripten van alle conversaties die de Koreaanse bemanning in de cockpit vóór en tijdens het incident hadden gevoerd en van alle radiogesprekken met de luchtverkeersleiding in Tokio. In een officiële ceremonie die plaatsvond in het Kremlin droeg Jeltsin de documenten over aan de Zuidkoreaanse staatssecretaris van Transport, Chang San-hyon.

Diplomaten uit de Verenigde Staten, Japan en vertegenwoordigers van de International Civil Aviation Organization (ICAO) en van het dagblad Izvestia kregen eveneens het vrijgegeven materiaal. Uit de documenten bleek echter niet waarom de Sovjet-luchtmacht op 1 september 1983 de Zuidkoreaanse Boeing 747 heeft neergeschoten. De Zuidkoreaanse reactie kwam snel: na bestudering van de gegevens deelde men mee dat het nieuwe materiaal weinig toevoegde aan wat al bekend was over het incident. En inderdaad, nu de meeste gegevens bekend zijn, moet geconstateerd worden dat er weinig tot geen nieuwe onthullingen worden gedaan. Toch vallen een aantal dingen op.

Allereerst was het opmerkelijk om te zien wat Jeltsin niet overdroeg; namelijk de zwarte doos zelf. Deze was volgens Jeltsin uit elkaar gehaald (op zichzelf geen motief om niet te overhandigen) en zou in Rusland blijven. Kortom, we moesten het doen met gegevens en verslagen die destijds nog door de KGB waren opgesteld. Terecht namen de Zuidkoreanen hier geen genoegen mee en zij drongen aan op volledige vrijgave van de gegevens uit de zwarte doos. Dit werd echter door Jeltsin geweigerd en de verstrekte gegevens zijn dus incompleet en bewerkt. Merkwaardig zijn echter de gesprekken die zijn opgenomen door de zogenaamde Cockpit Voice Recorder (CVR). Deze draagt zorg voor de registratie van alle gesprekken in de cockpit, met andere vliegtuigen en met de luchtverkeersleiding. De CVR heeft een doorlopende opnameband en zorgt ervoor dat steeds de laatste dertig minuten worden opgenomen. Bij de ramp op het Surinaamse vliegveld Zanderij op 7 juni 1989 besloeg het letterlijke verslag van de CVR ruim dertien vellen papier.

Het transcript van de CVR van de Koreaanse Jumbojet beslaat echter nog geen drie pagina's. In de cockpit vallen blijkbaar hele grote stiltes en van sommige gesprekken wordt soms maar een enkel woord weergegeven. Ligt dit nu aan de vertaling? De Russen claimen namelijk dat zij de tekst uit het Engels, Koreaans en Japans in het Russisch vertaald hebben. Aan problemen met de vertaling lijkt het mij niet te liggen: de meeste teksten zijn nogal simpel ("climbing to three five zero') hetgeen voor een gemiddelde KGB'er toch geen al te grote problemen mag opleveren.

Nog merkwaardiger wordt het geheel als we de weergave van de door Jeltsin vrijgegeven conversaties leggen naast het officiële transcript van de gesprekken tussen de luchtverkeersleiding in Tokio en KAL 007 zoals gepubliceerd door de ICAO. De Boeing werd volgens Amerikaanse en Japanse gegevens om 18.26 neergeschoten en de band houdt in de Jeltsin versie dan ook op om 18.30. Tussen 18.00 en 18.30 staat Tokio (volgens de ICAO) in totaal negen keer in direct radiocontact met KAL 007. In Jeltsins versie slechts zes keer. Drie radioboodschappen ontbreken dus. Dat neemt niet weg dat deze zes gesprekken echter qua inhoud en tijdstip dan wel identiek moeten zijn aan de ICAO weergave: de CVR registreert namelijk elk gesprek nauwkeurig en de twee versies dienen dus identieke tijdsintervallen weer te geven.

Hier stuiten we echter op een vreemd gegeven: geen enkel gesprek van de Jeltsin-versie komt qua tijdstip overeen met die van de ICAO. Er zitten tijdsverschillen in die variëren tussen de 1 en 4 minuten. Een enkel voorbeeld maakt dit duidelijk. In de ICAO versie vraagt de bemanning om 18.15:10 uur: “Korean Air zero zero seven requesting three five zero” (Korean Air 007 vraagt te mogen stijgen naar 35.000 voet). In de Jeltsin versie vraagt men dit pas 4 minuten later en wel op 18.19:01 en wel als volgt: “This is Korean Air zero-zero seven: asking for permission to rise to three-five-zero”. De tijdstippen zijn dus absoluut niet identiek en ook de gesproken tekst wijkt af. Dit gaat ook op voor de andere gesprekken: andere tijden en regelmatig andere zinnen. Een voorbeeld hiervan is de volgende conversatie. Om 18.15:25 deelt Tokio aan KAL 007 mee: 'Roger, stand by, call you back'. Volgens de Russische versie geeft Tokio ongeveer op dit moment echter het volgende door aan de bemanning: "Weather ....still, three seven ...Narita three five zero'. Is de Russische vertaling en/of opnameapparatuur zo slecht of is de weergave in het ICAO rapport misschien onjuist? Voor alle zekerheid heb ik zelf de banden van de verkeerstoren in Tokio nogmaals beluisterd maar ik kan voor zover mogelijk geen onjuistheden ontdekken.

Ook de laatste boodschap van de bemanning is merkwaardig. Volgens de informatie verstrekt aan de Veiligheidsraad door de Amerikaanse vertegenwoordigster, Jeanne Kirkpatrick, werd KAL 007 om 18.26:22 geraakt. Ruim 40 seconden later meldt de bemanning (alsof er niets aan de hand is) zich rustig bij Tokio Radio. Geen driemaal may day zoals men zou verwachten. In Jeltsins versie vindt dit alles drie minuten later plaats en wel op 18.29:05.

Op de Russische CVR weergave staan alarmsignalen in de cockpit, geschreeuw, lawaai en bevelen om de neus van het toestel omhoog te krijgen. Des te vreemder dat er geen may day oproep komt (vergelijk de ramp met de El Al Boeing 747). Maar opnieuw blijkt ook de inhoud van het gesprokene weer niet overeen te stemmen. De geluidsexperts van de Universiteit van Washington in Seattle hebben lang gewerkt aan de laatste boodschap. Zij kwamen tot de conclusie dat de laatste woorden waren: “bloodbath, real bad”. Naar deze woorden zal men echter tevergeefs zoeken op de zojuist vrijgegeven Russische versie.

De vraag rijst dan ook: welke waarde moeten we hechten aan Jeltsins versie en zijn de vrijgegeven documenten wel bona fide? Als het de Russische leider ernst is met de nieuwe openheid, zou het hem sieren als hij de gehele inhoud van de zwarte doos en de originele bandopname van de CVR overdroeg aan de instantie die daarvoor het meest in aanmerking komt, namelijk de ICAO. Deze organisatie zou eigenlijk na negen jaar waarin zoveel nieuwe en opmerkelijke gegevens naar boven zijn gebracht, het onderzoek moeten heropenen. Want met een Russische bewerkte versie van de gegevens uit de Flight Data Recorder en de Cockpit Voice Recorder schieten we weinig op. Op 21 november aanstaande zal er een conferentie worden gehouden in Seattle waar alle bevindingen en ontdekkingen over KAL 007 van de afgelopen negen jaar op een rij zullen worden gezet. De nieuwe gegevens van Jeltsin zullen zeker een prominente rol spelen in de discussies maar niet zo prominent als velen gedacht en gehoopt hadden.

    • Cees Wiebes