Pools kabinet komt onder zware druk; Kredietverlening door IMF in het geding na weigering parlement te bezuinigen

WARSCHAU, 22 OKT. Net nu het er naar ging uitzien dat de drie maanden oude regering van Hanna Suchocka even op adem kon komen is er weer een nieuwe domper gekomen op haar heldhaftige pogingen om de Poolse financiële situatie op orde te brengen.

Afgelopen zaterdag verwierp de Sejm, het Poolse parlement, het voorstel van de regering om de pensioenen niet met de oorspronkelijk geplande 30 procent, maar slechts met 18 procent te laten stijgen. Daardoor is het streven van de regering om het begrotingstekort binnen de perken te houden opnieuw in gevaar gekomen. De maatregel was erop gericht om dit jaar 1,5 biljoen zloty (108 miljoen gulden) op de overheidsuitgaven te besparen, volgend jaar 20 biljoen (2,4 miljard gulden).

Tijdens het begrotingsdebat, waarin waarschijnlijk volgende week een stemming zal worden gehouden, zal het coalitiekabinet van Suchocka nu naarstig op zoek moeten gaan naar andere posten waarop kan worden bezuinigd. Suchocka staat onder zware druk, want aan de ene kant zijn er de leden van de Sejm, die een uiterst wispelturig stemgedrag aan de dag leggen, en aan de andere kant zijn er de leden van een onderzoeksteam van het IMF, die deze maand naar Warschau komen om te onderhandelen over hervatting van de kredietfaciliteiten die vorig jaar september werden opgeschort. Aanleiding daarvoor was dat de toenmalige regering-Olszewski geen kans had gezien het begrotingstekort tot 5,5 procent van het BNP te beperken.

Het getal waar Suchocka niet overheen wil gaan is vijf procent en als de Sejm zoveel discipline toont om haar dat toe te staan, dan lijken de heren van het IMF geen reden te hebben hervatting van de kredietfaciliteiten te weigeren. Immers: de Poolse economie maakt sinds enkele maanden een duidelijke opleving door. In april van dit jaar begon de industriële produktie weer te groeien. Na twee jaar te zijn gedaald tot ongeveer de helft van de produktie van voor 1989 kon in juli een groei van negen procent worden genoteerd in vergelijking met een jaar geleden. In sommige sectoren, zoals de bouw, werd zelfs een stijgingspercentage van 41 gehaald.

Het herstel is gedeeltelijk te danken aan een daling van de reële lonen en deels aan de devaluatie van de zloty, die heeft bijgedragen aan een flinke stijging van de export: in het eerste halfjaar met 12,5 procent tot 11,3 miljard gulden. Tegelijkertijd liep de import terug met 8 procent tot 9,7 miljard gulden, zodat de handelsbalans voor het eerst sinds jaren een riant overschot vertoont.

In het regeringsprogramma dat de regering-Suchocka heeft voorgesteld wordt dan ook uitgegaan van een stijging met twee procent van het BNP en een stijging met drie procent van de investeringen. De koopkracht van de gemiddelde inkomens wil de regering echter op het huidige niveau handhaven, want, zoals mevrouw Suchocka eerder deze maand zei: “Als we in de komende tien jaar een verdubbeling van het nationaal produkt willen bereiken moeten we ten minste de komende vijf jaar beperkingen aanvaarden van de groei van de individuele en collectieve consumptie.”

Een van de grootste problemen waarmee de regering worstelt is hoe de staat zijn inkomstenpositie kan verbeteren. Tot dusver is er veel te weinig geld onttrokken aan de explosief groeiende particuliere sector, bij gebrek aan een betrouwbaar belastingapparaat. Om een eind te maken aan de praktijk dat belasting- en douaneambtenaren belastingplichtigen vrijuit laten gaan tegen betaling van een - uiteraard veel lagere - persoonlijke vergoeding wil de regering een systeem van bonussen invoeren voor die ambtenaren “die het verlies van schatkistinkomsten weten te voorkomen”. “Het is toch schandelijk”, zo zegt een wat oudere Pool, “dat je door de douane zelf gewezen wordt op de mogelijkheid dat je zonder invoerrechten te betalen met je spullen de grens over mag als je die man maar wat in de hand drukt!”

Het is aan dit soort wantoestanden dat de regering-Suchocka een einde wil maken. “Na drie jaar die Polen veranderd hebben”, zo zei ze eerder deze maand, “zijn er twee dingen die we meer dan wat ook nodig hebben: een gevoel voor orde en duidelijke vooruitzichten op groei. Het gevoel voor orde is onmisbaar omdat, na de omverwerping van de oude orde, het opbouwen van een nieuwe langzaam verloopt. En we hebben duidelijke vooruitzichten voor de toekomst nodig en het bewustzijn dat onze moeite niet voor niets zal zijn.”

Om de economie te stimuleren en de groeimogelijkheden beter te benutten zal het bovendien dringend nodig zijn de bankwereld te hervormen. Suchocka drong er bij dezelfde gelegenheid bij de Sejm op aan zo spoedig mogelijk een wet aan te nemen op de financiële herstructurering van banken en ondernemingen. Het gaat daarbij vooral om de sanering van de “slechte leningen” die de banken hebben verstrekt aan onrendabele staatsbedrijven. De chaos die daardoor in de bankwereld is ontstaan is er schuld aan dat het bijna onmogelijk is om aan kredieten te komen voor nieuwe investeringen. Doordat de hervorming in het bankwezen nog steeds niet is aangepakt is zijn de kredietlijnen die door internationale financiële instellingen naar Polen zijn uitgeworpen maar voor dertig procent gebruikt.

Suchocka staat voor de tweede zware proef in haar nog prille carrière. De eerste, de staking enkele maanden geleden in de autofabriek in Tychy, heeft ze, zonder dat er kostbare regeringsconcessies zijn gedaan, met glans doorstaan. Als ze erin slaagt haar begroting zonder kleerscheuren door de Sejm te loodsen en daarmee het respect van het IMF kan terugwinnen, zal de positie van het kabinet enorm worden versterkt en lijkt Polen weer regeerbaar te worden.

    • Frits Schaling