Het vervolg op "Chinatown'

The Two Jakes. Regie: Jack Nicholson. Met: Jack Nicholson, Meg Tilly, Harvey Keitel, Madeleine Stowe, Eli Wallach, Ruben Blades, Frederic Forrest. Uitgebracht op video door Esselte CIC.

Roman Polanski's Chinatown (1974), waarin "private eye' J.J. Gittes (Jack Nicholson) de strijd aanbond niet alleen met de existentiële twijfels die een film noir-held nu eenmaal plegen te bekruipen, maar ook met de politieke corruptie van Los Angeles anno 1937, wordt algemeen beschouwd als een van de meest invloedrijke films van de jaren zeventig. Op de reeds lang geleden aangekondigde vervolgfilm, The Two Jakes, blijkt een vloek te rusten. In 1985 zou de scenarioschrijver van het origineel, Robert Towne, de film regisseren met Nicholson wederom in de hoofdrol tegenover de voormalige acteur en huidige producent Robert Evans als Jake Gittes' naamgenoot en zielsverwant Jake Berman. Paramount had weinig fiducie in de onderneming, met name in Evans' acteertalent, en blies de produktie af. In 1990 kwam The Two Jakes toch in de Amerikaanse bioscopen, met Nicholson als hoofdrolspeler èn regisseur, Towne als scenarist en inspirator, Evans toch nog als producent en Harvey Keitel als de andere Jake. De dure produktie flopte zo jammerlijk, dat Paramount de film in de meeste Europese landen op de plank liet liggen. Zelfs voor een eenmalige vertoning tijdens het Filmfestival Rotterdam werd geen toestemming gegeven. Vroeger of later moest een zo prestigieus filmproject wel op video opduiken. En dus is nu twee jaar na de Amerikaanse première een weliswaar mislukte, maar toch belangrijke film van onbetwistbare allure slechts te zien onder nog erbarmelijker omstandigheden dan de vieste zwijnestal van het Cannon-concern zou kunnen bieden. De zichtcassette, die we van de videodistributeur mochten bekijken, is opzettelijk verminkt door een irritante copyright-tekstrol, die permanent twintig procent van het beeld in beslag neemt.

Tegen de barbarij van de Amerikaanse film-multinationals is geen kruid gewassen. Te vermoeden valt dat de vieze oranje-roze kleur van de film het resultaat is van een nostalgie suggererend filter uit het koffertje van cameraman Vilmos Zsigmond, maar je weet natuurlijk nooit wat voor behandeling zo'n videocassette heeft ondergaan. Inhoudelijk lijdt The Two Jakes aan hetzelfde euvel als de twee eerdere films van Nicholson als regisseur, Drive, He Said (1970) en de western Goin' South (1978): intens geobserveerd en excentriek vormgegeven experimenten zonder duidelijke thematische of stilistische lijn. De plot van The Two Jakes is even verwarrend en onoverzichtelijk als die van The Big Sleep, het legendarische voorbeeld van een film waarvan zelfs de schrijver (Raymond Chandler) niet meer wist wie welke moord gepleegd had. In 1948, elf jaar na Chinatown, is Gittes een respectabel speurder geworden, gespecialiseerd in echtelijke ontrouw. Zijn opdrachtgever (Keitel) verrast op Gittes' aanwijzingen echtgenote Kitty (Meg Tilly, overtuigend als reïncarnatie van Veronica Lake of Jessica Rabbit) in bed met zijn compagnon, en schiet de man in flagrante delicto dood. Diens weduwe komt Gittes melden dat hij medeplichtig is aan moord met voorbedachte rade, want deze als crime passionnel vermomde wandaad levert het echtpaar een slordige vijf miljoen op aan inkomsten uit de voormalige zakelijke verbintenis. Bovendien jagen politie, een gangster en de advocaat van Jake 2 allen op de door Gittes verborgen geluidsband van overspel en moord, naar blijkt vooral omdat daarop een toespeling valt te beluisteren op de identiteit van ene Katherine Mulwray. De kijker moet wel over een heel goed geheugen beschikken, wil hij zich herinneren dat dat de dochter was uit de incestueuze relatie tussen Faye Dunaway en John Huston in Chinatown.

In The Two Jakes gaat het niet meer in eerste instantie om de verbinding tussen ordinaire misdaad en de corrupte economie van Californië. Die politieke lijn is sinds Chinatown bijna een cliché-element geworden in elke Amerikaanse speurdersfilm. Waar het scenarist Towne vooral om te doen is, lijkt de schaduw van het verleden, die ook profiteurs van de naoorlogse economische explosie aan de Westkust (overtuigender belicht in Bugsy) niet van zich af kunnen schudden. Maar voor wie niet eerst Chinatown herzien heeft, blijven die talrijke verwijzingen naar het verleden een beetje in het luchtledige hangen.

Dat de plot van The Two Jakes, zoals uit bovenstaande moge blijken, niet zo doortimmerd is, zie ik niet als hoofdbezwaar. In een goede "film noir' wordt die onhelderheid gecompenseerd door sfeer, melancholie en vooral memorabele momenten in ogenschijnlijk voor het verhaalverloop betekenisloze scènes. Dat het daaraan ontbreekt in The Two Jakes is een ernstig probleem, en waarschijnlijk ook de reden dat de film veroordeeld werd tot een wreed lot: totale verdonkeremaning en definitieve plaatsing op het strafbankje van de filmhistorie. Ten onrechte, want er zijn heel wat standaard-misdaadfilms in het huidige Hollywood waar minder durf en persoonlijke signatuur in geïnvesteerd werd.

    • Hans Beerekamp