Crisis in Israel stelt vredesberaad in schaduw

TEL AVIV, 21 OKT. Een dreigende crisis in de regering-Rabin overschaduwt het Israelisch-Arabisch vredesoverleg, dat vandaag in Washington wordt hervat.

Premier Yitzhak Rabin is in grote moeilijkheden gekomen over de eis van de religieuze Shas-regeringspartij om de minister van onderwijs, Shulamit Aloni, leidster van de Merets-partij, deze belangrijke positie in de Israelische samenleving te ontnemen. Voor de "raad van wijze rabbijnen' van Shas is Aloni wegens haar geloof in de evolutie-leer van Darwin en haar anti-religieus gedrag een paria geworden. Rabin is zelf ook niet gelukkig met de provocerende manier waarop deze scherp van de tongriem gesneden minister haar denkbeelden formuleert. Ook haar bereidheid de hele hoogvlakte van Golan op te geven voor vrede met Syrië en naast Israel een PLO-staat te dulden gaan dwars tegen de ideeën van Rabin in.

Mede om deze redenen oefent Rabin druk op Aloni uit terwille van het voortbestaan van de regeringscoalitie en het vredesproces een andere portefeuille in zijn regering te aanvaarden. Gebeurt dat niet dan dreigt Shas over tien dagen voor een motie van wantrouwen tegen de regering Rabin te stemmen. De regeringsminderheid slinkt dan tot 61 van de 120 stemmen in de knesset. Rabin denkt niet met de steun van vijf Arabische parlementariërs, tegen de joodse oppositie in, het vredesproces te kunnen voortzetten.

De Merets-ministers en partijraad hebben ondanks deze overweging van Rabin echter gisteravond nog eens nadrukkelijk besloten het ultimatum van Shas naast zich neer te leggen. De bal is daardoor opnieuw op de speelhelft van Rabin gekomen. Merets heeft hem ook laten weten dat de partij de regeringscoalitie de rug zal toekeren als Rabin minister Aloni zou ontslaan. Van Merets-zijde wordt betoogd dat Rabin in deze affaire opnieuw blijk geeft van slap beleid en bovendien boter op zijn hoofd heeft omdat er in zijn regering een Shas-minister, Arië De'eri van binnenlandse zaken, zit tegen wie een politieonderzoek wegens oplichting nog steeds niet is afgesloten.

De aandacht van de Israelische media is vandaag vrijwel uitsluitend op de "kwestie Aloni' gericht. Het in Washington voort te zetten vredesproces krijgt aanzienlijk minder aandacht omdat daarvan ook in politieke kringen in Jeruzalem in de huidige fase weinig wordt verwacht. Indien de kansen van president George Bush op herverkiezing groter zouden zijn geweest zou het hernieuwde overleg in de Amerikaanse hoofdstad aanzienlijk hogere verwachtingen hebben geschapen. Nu de kaarten van Bill Clinton volgens de Amerikaanse opiniepeilingen ijzersterk lijken ligt het voor de hand dat de partijen een afwachtende houding aannemen. Syrische of Israelische concessies kunnen de positie van Bush als patroon van het vredesoverleg nog nauwelijks verbeteren.

Er zijn duidelijke aanwijzingen dat Israel zijn diplomatieke inspanningen in het vredesproces richt op een doorbraak met Syrië. Volgens Radio Israel zal de Israelische delegatie in Washington de Syriërs schriftelijk bevestigen dat Israel bereid is tot terugtrekken op (dus niet van) de hoogvlakte van Golan.

Yehud Ya'ari de commentator voor Arabische zaken van de Israelische televisie merkte gisteravond op dat een belangrijke ideloog van de Syrisch Ba'ath-partij zich opvallend soepel tegenover een gedeeltelijke Israelische ontruiming van de hoogvlakte van Golan had opgesteld omdat er voor Syrië in de huidige situatie niet meer inzit.

In een eerste vraaggesprek met een Arabische krant Al-Hayat, die uitkomt in Londen, zei Rabin eergisteren dat het makkelijker met de Syriërs onderhandelen is dan met de Palestijnen. De laatsten zijn volgens hem wegens innerlijke verdeeldheid niet in staat beslissingen te nemen. Van Palestijnse zijde wordt dit ten stelligste ontkend en beweerd dat Israel alleen maar de PLO als onderhandelingspartner hoeft te erkennen om duidelijkheid te krijgen. Tegenover een Israelisch-Arabisch parlementslid, Darouwshe, heeft Yasser Arafat in Tunis opnieuw zijn bereidheid uitgesproken premier Rabin waar dan ook te ontmoeten.

    • Salomon Bouman