Britse kabinet gooit roer om: werkgelegenheid nu voorop; Major wendt nederlaag af

LONDEN, 21 OKT. De regering-Major lijkt een politieke nederlaag over de mijnsluitingen voorlopig te hebben afgekocht. Rebellerende Tories laten zich tevredenstellen door de belofte van een verdergaand onderzoek naar de noodzaak van sluiting dan eerder beloofd, zo liet het zich vanmorgen aanzien. Maar belangrijker nog is de aankondiging door premier Major van een nieuwe economische strategie: minder aandacht voor de strijd tegen inflatie, meer gerichtheid op groei en behoud van werkgelegenheid in Groot-Brittannië zelf.

In een serie duizelingwekkende beleidswijzigingen, die de oppositie met graagte als haarspeldbochten beschrijft, heeft de Conservatieve regering sinds zondag jongstleden haar positie van “geen hernieuwd onderzoek naar de noodzaak van de mijnsluitingen” gewijzigd in “een volledig en open onderzoek”. De aankondiging van massale ontslagen in de mijnbouw, vorige week, is veranderd in regeringsbeleid, dat nu primair is gericht op het verruimen van de werkgelegenheid. Aangenomen wordt dat de economische beleidsombuiging een gevolg is van waarschuwingen van het ministerie van financiën, dat verdere deflatie een groter risico vormt dan een hernieuwde stijging van inflatie.

Nog voordat het Lagerhuis vanmiddag aan het debat over de mijnsluitingen begon, haalde het kabinet al bakzeil in het Hogerhuis, gisteravond. De regering leed daar een nederlaag, omdat Conservatieve edellieden ook stemden voor een Labour-motie die een herwaardering van het gehele Britse energiebeleid eiste. Terwijl minister Heseltine gisteren de dag besteedde aan het bewerken van opstandige Tories in het Lagerhuis, nam premier Major gisteravond het initiatief tot een aantal optredens voor radio en televisie om aan te kondigen dat zijn regering nu bouwt aan een strategie voor groei en werkgelegenheid en niet langer primair aan het bestrijden van inflatie ten koste van groei. De premier waarschuwde voor pijnlijke bezuinigingen in de overheidsuitgaven als prijs en hij gaf een hint in de richting van de bevriezing van ambtenarensalarissen.

Pag 5: Mijnwerkers vandaag op naar Westminster

Maar hij stelde ook nieuwe renteverlagingen in het vooruitzicht en hij presenteerde de devaluatie van het pond, en daarmee de verbeterde concurrentiepositie van Britse produkten in het buitenland, als een omstandigheid “die ons in staat zal stelllen dit land op weg naar herstel te leiden, naar de lage inflatie en de aanhoudende groei die we nodig hebben”.

De stap van de premier wordt geïnterpreteerd als een poging om tegemoet te komen aan een golf kritiek uit zijn eigen achterban, als zou Major het beleid niet in de hand hebben en als zou hij zich slechts laten voortstuwen door de gebeurtenissen, zonder daarop greep te hebben.

Het Conservatieve parlementslid Winston Churchill jr., een van de gewoonlijk gezagsgetrouwen die nu tegen het massa-ontslag van 30.000 mijnwerkers ageert, zei dat de aankondiging van Major “mij als muziek in de oren klinkt”. Hij is niet langer van plan vanavond tegen de regering te stemmen. Maar Labours Robin Cook, de schaduw van Michael Heseltine, vroeg zich af hoe geloofwaardig een regering is, die de ene week bereid is in potentie 100.000 banen te riskeren om de andere week te verklaren dat haar strategie het creëren van werkgelegenheid is.

De leider van de Liberale Democraten, Paddy Ashdown, zei dat deze regering nu zo duizelig is van het draaien, dat ze niet meer weet wat ze doet. Maar deze laatste economische ommekeer van de regering was “een gigantische overwinning voor de democratie, omdat de regering door de bevolking gedwongen is haar koers te wijzigen”.

Ondertussen zijn mijnwerkers uit het hele land vanmorgen in Londen aangekomen, teneinde met hun families deel te nemen aan een protestmars naar Westminster, de zetel van het Britse parlement. Nog steeds verdeeld in twee bonden, maar verenigd door het besef dat hun banen nog steeds op het spel staan, kwamen UDM en NUM-leden met duizenden tegelijk uit speciaal gecharterde treinen en in kolonnes bussen naar de hoofdstad. De mars is bedoeld om te beklemtonen dat de mijnwerkers nog steeds ontslag-bij-kleine-beetjes vrezen, nu het massa-ontslag voor 21 van de 31 mijnen voorlopig is beperkt tot het sluiten van tien mijnen met 7.300 mijnwerkers, die nog drie maanden krijgen uitbetaald.

Over de reikwijdte van het onderzoek naar de noodzaak van de mijnsluiting, bestond vanmorgen nog steeds verwarring. Zeker lijkt dat de Lagerhuiscommisie voor Handel en Industrie de gelegenheid krijgt vakbonden en energie-experts, inclusief British Coal te horen over de energiebehoeften van Groot-Brittannië en over de mogelijke keuzes om daaraan te voldoen. Minister Heseltine heeft medewerking van zijn ambtenaren beloofd bij wat hij hardnekkig blijft noemen “het onderzoek”, maar wat de woordvoerder van de regering in het Hogerhuis, John Wakeham, gisteravond noemde “de herziening”.

Labour-leider John Smith tartte John Major gisteren bij de eerste Prime Minister's questiontime na het zomerreces, met de mate van pressie en omkoperij (“the Dutch auction”) die de regering op rebellerende Tories moest toepassen om ze met de leiding van de regerende Conservatieve Partij op een lijn te krijgen. Prompt regende het vanmorgen in de pers suggesties dat John Major gedreigd heeft het bijltje erbij neer te gooien, als zijn partijgenoten hem niet geloven dat hij het beste met Groot-Brittannië voor heeft.

In zijn optredens voor de media gisteravond, ontdook John Major tweemaal de vraag of hij zal aftreden als hij het Verdrag van Maastricht niet geratificeerd krijgt in het Lagerhuis. Maar hij hield vol dat hij “geen greintje van plan” is om koers te wijzigen inzake Europa en hij liet bij implicatie doorschemeren dat zijn premierschap daarmee staat of valt. Eurosceptici, die troost putten uit de nieuwe economische koers van de regering, omdat die een snelle terugkeer van het pond in het EMS minder waarschijnlijk maakt, zullen nu aan het eind van dit jaar moeten besluiten of de loyaliteit aan de partij en haar leiders verder gaat dan de scepsis over een beleid gericht op Europese integratie. Op hun reserve aan loyaliteit is in de affaire van de mijnsluitingen al een ernstige aanslag gedaan en politieke waarnemers maken zich op voor meer vuurwerk de komende maanden: én overheidsbezuinigingen, én meer economisch slecht nieuws én een regel-voor-regel doorkammen van het Verdrag van Maastricht en zijn implicaties.

    • Hieke Jippes