Grote steden in verzet tegen risico bijstand

DEN HAAG, 20 OKT. De wethouders van sociale zaken in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag hebben staatssecretaris Ter Veld (sociale zaken en werkgelegenheid) in een persoonlijke brief laten weten dat het rijk de uitvoering van de bijstandswet in de toekomst zelf maar ter hand moet nemen.

De wethouders zijn tot dat oordeel gekomen op grond van het "maatregelenbesluit' dat de staatssecretaris deze zomer nam en dat vooral voor de grote gemeenten niet te dragen financiële risico's met zich meebrengt. Het besluit komt er op neer dat gemeenten zelf moeten opdraaien voor eventuele fraude met bijstandsgelden die bij rijkscontrole wordt geconstateerd. Bij verschil van mening moet de gemeente per individueel geval met bewijslast komen.

Voor het opsporen van fouten of fraude krijgen de sociale diensten echter niet meer armslag in de vorm van personeel. Het financiële risico voor de grote steden kan daardoor oplopen tot “tientallen miljoenen guldens”, zo schrijven de wethouders Wildekamp (Amsterdam), Henderson (Rotterdam) en Martini (Den Haag) aan de bewindsvrouw. “Een dergelijk risico in de uitvoering van de algemene bijstandswet, zoals deze thans is ingericht, is voor ons onaanvaardbaar”, zeggen de wethouders in de brief. “Dan moet de rijksoverheid in onze ogen de uitvoering zelf maar overnemen.”

Aanleiding tot het "maatregelenbesluit' van Ter Veld is een afkeurende verklaring van de departementale accountant over het jaar 1990. Daarnaast heeft ook de Rekenkamer herhaaldelijk kritiek geuit op de wijze van uitvoering van de bijstandswet door gemeenten. Het opdraaien voor de kosten van onterecht uitgekeerde bijstandsgelden is ingesteld met terugwerkende kracht tot 1 januari 1991. Gemeenten kunnen die - in de ogen van rijkscontroleurs - ten onrechte uitgekeerde bedragen niet meer bij het rijk declareren.

De wethouders zeggen dat met de hand uitgevoerde gecompliceerde regels onvermijdelijk tot fouten leiden. Dat geldt bijvoorbeeld bij de verrekening van inkomsten van mensen met een bijstandsuitkering. De periode die moet worden verrekend - dagen, weken of delen van maanden - vallen veelal niet samen met de uitkeringsperioden. De veelheid van regels en verscheidenheid van situaties moeten wel fouten tot gevolg hebben, menen de wethouders.

Een verscherping van het toezicht zal het werk veel arbeidsintensiever maken dan tot nu toe het geval is. Zo zal niet langer kunnen worden volstaan met het verifiëren van gegevens, maar er zal ook bewijsmateriaal moeten worden verzameld in individuele gevallen. Die bewijsvoering zal bovendien moeten worden gearchiveerd. Binnen de sociale diensten zal dit tot gevolg hebben dat minder kan worden gedaan aan armoede- en werkloosheidsbestrijding. De wethouders wijzen Ter Veld op de enorme complexiteit van vaak fraudegevoelige en onnodig verfijnde rijksregels. De maatregel van Ter Veld staat bovendien haaks op het voornemen meer taken over te laten aan de gemeenten, menen de wethouders.