Bosniër Nikolic schaakt voor gevluchte familie

TILBURG, 20 OKT. De barragepartijen van de achtste finales in het Interpolis schaaktoernooi zijn voor de geplaagde organisatie niet al te somber verlopen. In drie van de vier beslissingsmatches trok de sterkste speler aan het langste eind. De enige traan die weggepinkt moest worden werd veroorzaakt door de uitschakeling van Vassily Smyslov. De 71-jarige oud-wereldkampioen stond na een soepele winst in de eerste partij tegen Evgeni Svesjnikov al met één been in de kwartfinale toen hij in de tweede half-uur partij verzuimde vrij eenvoudig remise te maken.

Smyslov mompelde na afloop iets over spelers die op tijd spelen, maar dat was een onterecht verwijt aan Svesjnikov die niet meer had gedaan dan zijn kansen waarnemen. Door deze domper was het heilige vuur een beetje verdwenen bij de oudste deelnemer van het toernooi. In de "verlenging' - twee mini-duels van een kwartier - kwam het tweetal eerst een saaie remise overeen. Smyslov stond in het tweede partijtje al binnen tien zetten op verlies en dat veranderde niet meer. Diep treurig kon hij er niet van worden. Voor de pers sprak hij wat filosofische woorden en een verzoek om iets te zingen willigde hij zonder aarzeling in. Voor Smyslov, die ooit het schaakbord boven de opera verkoos, is zingen altijd een rustbrengende passie gebleven. Nadat hij met verve een Russisch volksliedje had gebracht constateerde hij tevreden dat zijn schaken de laatste jaren iets minder was geworden, maar dat zijn bariton nog steeds vooruit gaat.

Nadat meer dan de helft van de geplaatste spelers al het veld had moeten ruimen, was het niet onbelangrijk voor het aanzien van het toernooi dat de als eerste geplaatste Vassily Ivantsjoek zich bij de laatste acht zou voegen. Uit de weddenschappen die hier en daar werden afgesloten, sprak geen groot vertrouwen in de stressbestendigheid van Ivantsjoek, die het inderdaad op cruciale momenten vaak trillend en bibberend laat afweten. Daarnaast had hij de afgelopen dagen geen grip kunnen krijgen op de solide Yasser Seirawan. Dit keer bleek de twijfel volledig ongegrond. Ivantsjoek zat goed geconcentreerd achter het bord en eiste twee keer met krachtig spel de winst op.

Nauwelijks minder overtuigend was de overwinning die Gata Kamsky behaalde op Artoer Joesoepov. De bonkige Rus, die al geruime tijd in Beieren woont, geldt als een groot expert in het versnelde genre, maar slaagde er niet in zijn faam waar te maken. Vlot spelend ontregelde de jonge Amerikaan in de eerste partij Joesoepovs agressieve plannen en won gemakkelijk. Kans op revanche was er niet. Ook met zwart haalde Kamsky het beste uit de opening en in een iets mindere stand gaf Joesoepov zich met een remise-voorstel over.

De overwinning die met de meeste instemming werd begroet was die van Predrag Nikolic op Alexei Vyzmanavin. Puur schaaktechnisch gezien had Vyzmanavin minimaal anderhalf punt verdiend uit de twee half-uur partijen, maar het werd er geen een. Jammer genoeg voor de morsige Moskoviet, die in Tilburg een grote onbekende is, maalde niemand om zijn verlies. De bescheiden Nikolic speelde hier nu eenmaal al vaker en verwierf veel sympathie door zijn altijd correcte optreden en zijn niet geringe schaakcapaciteiten. Het enige nadeel dat is verbonden aan de pretentieloze opstelling van de Bosniër is dat oppervlakkige waarnemers al te gemakkelijk vergeten dat hij al jaren een wereldtopper is.

De 32-jarige Nikolic heeft echter wel andere zaken aan zijn hoofd dan zijn image als schaker. Op 2 april van dit jaar verliet hij zijn woonplaats Sarajevo om een toernooi te spelen in Argentinië. “Natuurlijk maakte ik me toen wel zorgen, maar ik kon me moeilijk voorstellen dat er echt een oorlog zou komen. Dat kun je naïef noemen, maar er waren veel mensen naïef als ik. Het is ook moeilijk voor te stellen dat mensen zich zo kunnen gedragen.”

Drie dagen later begon de belegering van Sarajevo en sindsdien zwerft Nikolic over de aardbol. Na afloop van het toernooi in Buenos Aires was hij enige tijd te gast bij de Argentijnse organisator, de legendarische Miguel Najdorf. Van Argentinië trok hij naar de schaakolympiade in Manila en daar verzekerde hij zich van een voorlopige woonplaats. Het team van de eilandengroep Faeröer contracteerde hem als coach en bezorgde hem woonruimte. Zijn werkzaamheden als coach onderbrak hij voor toernooien in België en Brazilië, maar na Tilburg ziet hij zich min of meer genoodzaakt om weer terug te keren naar Faeröer. Niet van ganser harte, want de dagen zijn er erg kort in de winter en erg vrolijk voelt hij zich toch al niet. “Ik heb geen idee wat er gaat gebeuren en wil me alleen maar verzetten tegen de gedachte dat ik nooit meer terug zal kunnen. Op het moment heb ik het gevoel dat ik geen verleden en geen toekomst heb.”

Toen de eerste crises in Joegoslavië uitbraken slaagde Nikolic er nog wel in om zijn gedachten af te leiden met schaken. Dat ligt nu ver achter hem. “Schaken is nu alleen nog maar belangrijk om mezelf te onderhouden. Vergeleken met de situatie in Sarajevo is het nog minder dan een spel. Als je echt goed wil schaken moet het natuurlijk veel meer voor je betekenen. Nu wil ik alleen maar wat geld verdienen voor mezelf en voor familieleden die zijn gevlucht naar Slovenië en Kroatië.”

De ouders van Nikolic en zijn broer Nebosja, die ook geen onverdienstelijk schaker is, zitten nog steeds in Sarajevo. De laatste keer dat hij hen sprak was in juli. De laatste keer dat hij via een bevriende journalist vernam dat zij nog in leven waren, was in september. Praten over zijn situatie kan Nikolic slechts met weinig mensen en zijn gevoelens op papier stellen lukt hem nog niet.

“Het enige wat ik doe is kranten lezen en naar de radio luisteren. De world service van de BBC, de Deutsche Welle, The Voice of America, noem maar op. Het laatste wat ik iedere dag voor de ronde doe is luisteren naar het nieuws van twee uur.” Hoewel hij tot nu toe weinig te spreken is over zijn vertoonde spel, kan hij alleszins tevreden zijn met het bereikte resultaat. Veel doet het hem niet en evenmin kijkt hij gespannen uit naar de komende ronde. “Ik voel absoluut geen spanning en maak me niet druk over de vraag of ik in de volgende ronde wel of niet zal worden uitgeschakeld. Mijn beste vriend is toen hij op weg naar zijn werk was in een bus door een sluipschutter doodgeschoten. Totale waanzin. Als je in Sarajevo wordt uitgeschakeld is het anders.”