Technocraten overheersen het nieuwe Chinese politburo; Nieuwe leiders steken grijs af bij lichting van 1987

PEKING, 19 OKT. Het nieuwe top-orgaan van de Chinese Communistische Partij, het zeven man tellende Staand Comite van het politburo heeft zich vanmorgen zwijgend aan de wereldmedia gepresenteerd.

De ruim 400 buitenlandse journalisten die het gisteren afgesloten 14e partijcongres versloegen werden vanmorgen naar de Grote Hal van het Volk gesommeerd om aan te zien hoe de zeven heren applaudiserend op militaire marsmuziek een zaal binnenstapten, zich door de herbenoemde secretaris-generaal Jiang Zemin (66) lieten introduceren en na vertaling door een tolk, alles bij elkaar net zeven minuten, vragen negerend, weer wegmarcheerden.

De enige die een brede glimlach produceerde was premier Li Peng (64), alsof hij wilde zeggen: “Ik ben zeer onpopulair, zowel in binnen- als buitenland, maar toch blijf ik aan”. Van de overige vijf leden van het staand comité zijn er nog twee aanblijvers, Qiao Shi (68), hoofd van politie-apparaat en geheime diensten en Li Ruihuan (58), die de propaganda-portefeuille beheert. Drie nieuwe gezichten zijn Zhu Rongji (64), oud-burgemeester van Shanghai en sinds vorig jaar vice-premier, belast met de coördinatie over het economisch beleid, generaal Liu Huaqing (76), die het militaire element vertegenwoordigt en Hu Jintao (49), tot voor kort partijsecretaris van Tibet. De gemiddelde leeftijd van het nieuwe staande comité is 63,5 jaar, van het vorige 67,6 jaar.

De ceremonie stond in schril contrast met de sluiting van het 13e partijcongres in 1987. De 68-jarige Zhao Ziyang schitterde toen als het overtuigende nieuwe gezicht van China en de aanstaande opvolger van Deng Xiaoping. Hij wandelde ontspannen langs drommen journalisten, hief het glas en beantwoordde een uur lang virtuoos een spervuur van vragen.

Het nieuwe staande comité is gekozen uit het eveneens nieuwe politburo dat van 14 tot 20 leden is uitgebreid. Aangebleven zijn Tian Jiyun (64), vice-premier belast met landbouw en Li Tieying (56), minister van onderwijs. De overige nieuwe leden zijn grotendeels burgemeesters, gouverneurs en partijsecretarissen van grote steden en provincies en de ministers van buitenlandse zaken, buitenlandse handel, en van supervisie.

Een speciaal geval is generaal Yang Baibing (72), de jongere halfbroer van president Yang Shangkun (85). De oude Yang gaf zijn zetel in het politburo op maar zal voorlopig aanblijven als president. De jongere Yang ontpopte zich met name na het neerslaan van de opstand op 4 juni 1989 als een Maoïstische ideoloog die een militant geïndoctrineerd leger als instrument van de partij prefereerde boven een professioneel staatsleger. Na Deng Xiaopings nieuwe hervormingsoffensief, begin dit jaar bekeerde hij zich tot de hervormersvleugel en sindsdien is zijn leus "bescherm de keizer en garandeer een veilige overgang', met andere woorden: steun Deng Xiaoping in de overgang naar de markteconomie. Maandenlang leek het erop alsof hij tot het staand comité zou toetreden, maar de oppositie in het leger tegen de invloed van de gebroeders Yang bleek zo groot dat een weliswaar oudere, maar meer a-politieke, technocratisch aandoend comité is verheven. Het grootste deel van zijn carrière is hij de luitenant van de liberale leider Hu Yaobang in het communistische jeugdwerk geweest. In 1988 werd hij partij-secretaris van Tibet, maar hij is de meeste tijd met ziekteverlof geweest. Ming Pao, de gezaghebbende krant uit Hongkong schreef dat Hu's grootste talent is om te "bemiddelen en compromissen te sluiten ten koste van principes in de traditie van Zhou Enlai'. De tot het politburo toegetreden ministers zijn a-politieke technocraten, die beloond zijn voor hun professionele prestaties: minister van buitenlandse zaken Qian Qichen voor de grote vaardigheid waarmee hij China's isolement heeft gebroken na de Westerse sancties als gevolg van het 4 Juni-incident en minister van buitenlandse handel Li Lanqing voor China's enorme export-hausse van de laatste jaren en het oplossen van de handelsconflicten met de Verenigde Staten. Een regionale leider die eind vorige week nog wijd en zijd genoemd werd als kandidaat voor het politburo is Xiao Yang, partijsecretaris van de grote centrale stad Chongqing, maar zijn naam kwam niet op de vanmorgen vrijgegeven lijst voor. De verklaring is wellicht dat hij te zeer zijn nek heeft uitgestoken voor een rehabilitatie van Zhao Ziyang, hetgeen nog steeds te controversieel is.

Het partijcongres heeft gisteren het nieuwe 14e centrale comite van 189 volledige en 130 kandidaat-leden gekozen. De verwachting was dat de kinderen van de twee "patriarchen' Deng Xiaoping en Chen Yun tot leden zouden worden gekozen, maar dat bleef uit. Wel werd een zetel ingenomen door Hua Guofeng (73) de in 1976 door Mao Zedong aangewezen "opvolger" die in 1981 door Deng Xiaoping ten val werd gebracht.

    • Willem van Kemenade