Ook na verloren verkiezingen eist Savimbi nog de macht

NAIROBI, 19 OKT. Het machtsspel na de verkiezingen in Angola wordt uiterst hard gespeeld, met politieke en militaire middelen. Het land balanceert op de grens van oorlog en vrede. De oudere Angolezen hebben het allemaal al eerder gezien: de dagen rond de Onafhankelijkheidsverklaring in november 1975 vertoonden dezelfde chaos. Ook toen heerste de vrees voor Unita-leider Jonas Savimbi, die de oorlog dreigde te hervatten.

De ambitieuze en ijdele Savimbi wil absolute macht. Dit was zijn Leitmotiv gedurende de anti-koloniale strijd, gedurende de daaropvolgende burgeroorlog, de eerste vrije presidents- en parlementsverkiezingen vorige maand en nu in de door Unita geschapen chaos.

Savimbi splitste zich tijdens de strijd tegen de Portugezen af van de guerrilla-organisatie het FNLA en richtte zijn eigen rebellenbeweging op. Hij werkte samen met de Portugese geheime dienst om zijn grote rivaal de MPLA van de macht te houden. Hij verklaarde zich Marxist, toen Maoïst en vervolgens anti-communist om buitenlandse steun te vergaren. Tot afgrijzen van zwart Afrika vocht hij voor de Zuidafrikaanse belangen in zuidelijk Afrika. In de filosofie van Savimbi is ieder middel gerechtvaardigd, als dit zijn gang naar de macht bevordert.

De truckendoos van Savimbi levert geen verrassingen meer op. Evenals in 1975 speelt Unita nu met de gedachten om het centrale en zuidelijke gedeelte van Angola onder haar gezag af te scheiden. Na de militaire machtsovername door de MPLA in 1975 trok Savimbi zich terug in de stad Huambo en riep daar de onafhankelijkheid uit. Geen enkel land erkende zijn gezag en de MPLA in de hoofdstad Luanda ging de nieuwe regering vormen. Vorige week vertrok Savimbi opnieuw naar Huambo. In de stad wordt sindsdien gevochten met MPLA-troepen en Unita heeft er regeringsgebouwen overgenomen. Troepenbewegingen bewegingen van Unita vinden plaats in de provincies Bié en Moxico. In al deze gebieden vormt de meerderheid de bevolkingsgroep der Ovimbundu, waaronder Unita haar aanhang recruteert.

Toen de eerste uitslagen een grote nederlaag voor Unita en Sasimbi aangaven, verklaarde Savimbi de verkiezingen frauduleus. Na een onderzoek naar de vermeende fraude kwam er weinig verandering in de uitslag, maar er bleek nog een heel klein lichtpuntje voor Savimbi te bestaan. Bij de presidentsverkiezingen bleef MPLA-kandidaat Eduardo dos Santos 0,3 procent af van de helft van de stemmen. Er moet volgens de grondwet binnen een maand een tweede ronde komen en in dat vooruitzicht is Savimbi alsnogakkoord gegaan met de uitslag.

De MPLA stelde zich terughoudend op tegenover de provocaties van Unita en ging bijvoorbeeld akkoord met de Unita-eis voor uitstel van de publikatie van de officiële uitslagen. Eind vorige week wijzigde de MPLA-regering haar taktiek en ging evenals Unita het spel hard spelen. Er zal alleen een tweede ronde komen, zo waarschuwt de MPLA nu, als Unita zich ontwapent, Unita-soldaten in het nieuwe nationale leger worden opgenomen en Unita haar gebieden openstelt voor regeringscontrole. Savimbi heeft deze valstrik doorzien. Immers, wanneer Savimbi zijn troepen ontwapent raakt hij al zijn invloed in het “democratiseringsproces” kwijt. Kennelijk als reactie op de MPLA-eis noemt de Unita-radio sinds vanmorgen de uitslagen van de presidents- en parlementsverkiezingen weer “vervalst”.

De troepen van de Verenigde Naties die sinds het sluiten van het vredesakkoord vorig jaar mei toezien in Angola, zijn in een benarde positie geraakt. De VN verklaarden de verkiezingen “vrij en eerlijk” en VN-waarnemers in Angola dreigen daarmee doelwit te worden van een woedende Savimbi. Wanneer het door de VN begeleide democratiseringsproces leidt tot oorlog hebben de VN dan de verplichting om militair in te grijpen? Mede door de beperkte inzet aan personeel door de VN, konden zowel Unita als MPLA de in het vredesakkoord gestipuleerde eisen negeren om al hun troepen te ontwapenen.

    • Koert Lindijer