Na crisisberaad Brits kabinet; Major geeft fouten toe bij mijnsluitingen

LONDEN, 19 OKT. Na de vernietigende reacties op de aangekondigde mijnsluitingen heeft de Britse premier John Major na spoedberaad in het kabinet vanochtend gezegd, dat hij het effect van de aankondiging heeft onderschat.

Major heeft toegegeven dat hij en zijn mede-ministers teveel met details zijn bezig geweest om de boze reacties op het plan te kunnen overzien.

John Major kwam met de verklaring nadat hij vanmorgen zijn kabinet in spoedzitting bijeen had geroepen ter bespreking van het oproer over de plannen om 31 mijnen te sluiten en 30.000 mijnwerkers naar huis te sturen.

Een politieke nederlaag grijnst de premier aan: een beslissende meerderheid uit zijn eigen Conservatieve achterban dreigt komende woensdag in het Lagerhuis met de oppositie tegen de mijnsluitingen te stemmen. Indien Major besluit bakzeil te halen voor die dreiging en voor het massale ongenoegen onder de Britse bevolking, betoont hij zich echter, opnieuw, een politieke zwalker.

Verwacht werd dat minister Heseltine, wiens politieke carrière op het blok ligt, vanmiddag het ongenoegen in het Lagerhuis zou trachten te bezweren met een verbeterd bod voor opvang en herscholing van de mijnwerkers. Maar ook gewoonlijk gezagsgetrouwe Tories eisen ten minste opschorting van de aangekondigde mijnsluitingen totdat de energiebehoeften van Groot-Brittannië op langere termijn uitvoeriger zijn onderzocht.

De voorgestelde mijnsluitingen hebben John Major met een binnenlandse politieke crisis opgezadeld, die het oproer over de poll tax nog overtreft. Conservatieve parlementariërs zijn overstroomd met woedende telefoontjes uit hun kieskring. Namens de backbenches liet het Lagerhuislid Sir Marcus Fox eind vorige week al weten dat het ontslaan van 30.000 mijnwerkers, in het diepst van de recessie, onaanvaardbaar is.

Officieel houdt de regering vol, dat er op economische gronden geen alternatief is voor het sluiten van de mijnen, omdat er geen markt is voor de gewonnen steenkool. Maar twee miljoen Britten deden gisteravond om negen uur eensgezind het licht uit, teneinde hun twijfel aan die redenering te demonstreren.

Het pond sterling daalde vanmorgen door de crisisstemming in Londen met ruim vier cent. Volgens analisten boezemt de onzekerheid over het economisch beleid van de regering-Major beleggers geen enkel vertrouwen in.

Pag 5: Ook zware kritiek van Tories

Gewoonlijk volgzame Tory-MP's als Winston Churchill Jr. zeggen dat ze woensdag tegen de regering zullen stemmen, wanneer Labour een motie tot herbezinning indient. Bij een Conservatieve meerderheid van 21 zetels in het Lagerhuis, heeft de oppositie maar elf dissidente Tories nodig om Major c.s. een politieke nederlaag toe te brengen. Een dergelijke stemming zou niet automatisch de val van de regering betekenen, maar wel het gezag van Major onherstelbaar beschadigen.

De crisissfeer die is voortgevloeid uit de aankondiging van de plannen, nu bijna een week geleden, nam vóór het weekeinde al zulke proporties aan, dat Major moest toezien hoe die zijn Europese top in Birmingham overschaduwde. Het aangekondigde massa-ontslag voor de mijnwerkers werd een geleider voor alle onlustgevoelens die er heersen over het gebrek aan economisch beleid van de regering. In wat werd gezien als een paniekmaatregel, besloot de regering vrijdag de rente met een vol procent naar beneden te brengen tot 8 procent. Dat gebeurde nadat de Bank of England eerder had gewaarschuwd dat renteverlaging nog op zich zou laten wachten. De stap werd dus uitgelegd als een politieke manoeuvre, die weliswaar het noodlijdend bedrijfsleven gelukkig maakte, maar opnieuw twijfel zaaide aan de stabiliteit van het economisch beleid.

Een verdere demonstratie van nervositeit in het regeringskamp, was de ongebruikelijke, geheel aan de mijnwerkers gewijde, persoonlijke persconferentie van premier John Major na afloop van de Birminghamconferentie met Europese regeringsleiders. Major verdedigde de mijnsluitingen en liet weten dat ze doorgezet zouden worden, alle protesten uit zijn eigen achterban ten spijt. Maar dit weekeinde zwol de kritiek aan tot buitenproportionele omvang en de premier zag zich genoodzaakt een spoedzitting van het kabinet uit te schrijven.

De commentaren over de kwaliteit van Majors leiderschap, over het gebrek aan economisch beleid, en over de mate waarin deze regering voeling met haar kiezers heeft verloren, waren dit weekeinde en vanmorgen vernietigend. Dezelfde kranten die John Major in april van dit jaar naar een verkiezingsoverwinning hebben geschreven, laten hem nu vallen. De grootste massakrant, Rupert Murdochs The Sun, noemde Major zaterdag “a goner” en haar zusterkrant The Sunday Times verscheen gisteren met een voorpagina die was opgemaakt als een overlijdensaankondiging en wijdde vijf pagina's aan “Depression Britain”. De vurig Conservatieve Sunday Telegraph schreef dat Majors incompetentie nu voor iedereen gedemonstreerd was. Erger nog: de krant zette vraagtekens bij die belangrijkste kwalificatie van al, Majors honour, zijn goede trouw. De links-van-het-midden opiniërende Independent on Sunday schreef in een commentaar - op de voorpagina - dat Major het vertrouwen van de natie heeft verloren.

Behalve om het aftreden van Norman Lamont, de minister van financiën, wordt nu ook geroepen om het aftreden van Michael Heseltine, de minister die energiebeleid in zijn portefeuille heeft. Die ontwikkeling geeft aanleiding tot speculatie, dat John Major, om zijn gezicht te redden, nu toch zijn kabinet zal moeten herschikken, met achterlating van Norman Lamont en mogelijk ook Michael Heseltine.

Heseltine deed het weekeinde alle mogelijke moeite zijn beslissing te verdedigen, al gaf hij toe dat er bij de aankondiging fouten waren gemaakt ten aanzien van kabinetscollega's. Zo moest de minister voor Wales, David Hunt, in de krant lezen dat ook in dit gebied kolenmijnen moeten worden gesloten. De minister voor werkgelegenheid, Gillian Shepherd, was volgens berichten “laaiend” over de onverhoedse aankondiging dat ze op termijn 100.000 meer uitgekeringsgerechtigden aan de massa van bijna vier miljoen werklozen kan toevoegen, maar Heseltine ontkende dat die collega met dat bericht was overvallen. De minister hield vol dat de grondslag voor de beslissing om de mijnen te sluiten, alle oproer ten spijt, niet verandert: British Coal produceert teveel steenkool en heeft, als in maart volgend jaar haar contract met de twee grote electriciteitsopwekkingsbedrijven PowerGen en National Power afloopt, gebrek aan afnemers. Maar ook die redenering staat op losse schroeven, nu potentiële klanten van British Coal zeggen dat teveel, en soms de verkeerde, mijnen worden gesloten.

De vakcentrale TUC hoopt dat spontane demonstraties tegen de mijnsluitingen, dit afgelopen weekeinde, zullen uitmonden in een massaal protest van meer dan 100.000 in Hyde Park komende zondag. De mijnwerkers trekken woensdag op naar het Parlement om sluiting te voorkomen. Later deze week doet de rechtbank uitspraak over de vraag of British Coal het recht heeft ruim 3.000 van hen onmiddellijk op straat te zetten. In eerste instantie was het antwoord van de rechter daarop “nee”, waardoor zes mijnen afgelopen vrijdag respijt kregen. In Silverhill Colliery, waar de gematigde UDM-mijnwerkersleider Roy Lynk al vier dagen een ondergronds protest houdt, werd mijnwerkers vanmorgen verboden aan het werk te gaan. Lynk liet weten dat hij zijn protest volhoudt, tot de regering bakzeil haalt. “Geen toegevingen, maar onze banen en onze waardigheid willen we hebben.”

    • Hieke Jippes