Britse vorstin moet gehavende relatie met Duitsland herstellen; Elisabeth aan tafel met de president van de Bundesbank; Bezoek aan geteisterd Dresden van psychologisch belang

BONN, 19 OKT. De Brits-Duitse betrekkingen zijn uitstekend. Als er al even fricties waren, alsook een hevige War of words, behoren die alweer tot het verleden, zo zeiden de Britse premier John Major en de Duitse kanselier Helmut Kohl vorige week, na hun gesprek aan de vooravond van de extra EG-top in Birmingham. Twee heren met Europese zorgen, elk ook met eigen herinneringen aan mevrouw Thatcher. Zij kunnen het persoonlijk goed met elkaar vinden, al heet het in Bonn wel dat Kohl wat minder vaak met Londen telefoneert dan in Majors eerste jaar als premier.

Hoe dat ook zij, alsof zij de snel herwonnen bilaterale genegenheid wil komen onderstrepen spijst de Britse koningin vanavond in slot Augustusburg bij Bonn met Helmut Schlesinger, president van de Bundesbank en twee weken geleden voor vele Britse media zo niet staatsvijand nummer één dan toch, als stugge bewaker van de stabiliteit van de D-mark, de grootste vijand van het kwakkelende pond.

Aan tafel bij Elisabeth II en haar man prins Philip zitten trouwens nog zo'n 300 Duitse prominenten uit de wereld van politiek, geld, industrie, cultuur, mode en sport. Van president Richard von Weizsäcker en kanselier Helmut Kohl tot Schlesingers voorganger Karl Otto Pöhl, van Volkswagen-chef Carl Hahn en zijn BMW-collega Eberhard von Kuenheim tot operazangeres Elisabeth Schwarzkopf en auteur Rolf Hochhuth en van parfum-koning Joop tot Boris Becker.

Na koningin Beatrix en president Mitterrand is koningin Elisabeth vandaag als derde buitenlands staatshoofd officieel op bezoek gekomen in het verenigde Duitsland. Twee jaar eerder dan eigenlijk was voorzien, want, zoals de Britse ambassadeur in Bonn dezer dagen zei, “zij wilde Duitsland zo snel mogelijk na zijn hereniging bezoeken”. En vooral wilde zij, net als de Nederlandse koningin en de Franse president vorig jaar, een bezoek aan Oost-Duitsland brengen om daarmee het Britse economische engagement in de vroegere DDR te onderstrepen (80 investeringsprojecten, met Frankrijk en Zwitserland is Groot-Brittannië er de grootste buitenlandse investeerder).

In haar al ruim 40-jarige regeerperiode komt Elisabeth II nu voor de vierde keer officieel naar Duitsland, na 1965, 1978 en een bezoek aan West-Berlijn in '87. Het wordt ook het moeilijkste bezoek, zo kort na de openlijke vijandigheden van de afgelopen weken en maanden. Want, ondanks haar ook in Duitse media breed uitgemeten zorgen in eigen familiekring, moet de Britse vorstin dit keer méér doen dan alleen representeren. Zij moet ook en vooral, en zoveel mogelijk, de beschadigde relatie tussen de beide landen helpen herstellen. De relatie die de Frankfurter Allgemeine zaterdag hoopvol typeerde als een “stille alliantie” (naast de as Bonn-Parijs).

Eerst was er groot ongenoegen in Duitsland toen in Londen in aanwezigheid van de koningin-moeder een monument werd onthuld voor generaal "Bomber' Harris, in de oorlog commandant van de militair omstreden Britse bombardementsvluchten op onder andere Keulen en Dresden (februari 1945, waarover Rolf Hochhuth na de oorlog woedend schreef en waar Harry Mulisch zijn "Stenen bruidsbed' situeerde). Uit Albion waren er reacties onder het motto: wie was er eigenlijk met de Tweede Wereldoorlog begonnen?

Daarna, vorige maand, ontstond in Groot-Brittannië hevige verbittering over de rentepolitiek van Herr Schlesingers Bundesbank en zijn nogal ontactische opmerkingen tegenover het Handelsblatt over de koers van het pond. Dat de Duitse centrale bank het pond en zijn binnen het Europees Monetair Systeem geflatteerde koers stevig had gesteund, kon aan Schlesingers rol van Londense zondebok, en aan het “zie je wel, wat de Wehrmacht niet gelukt is, probeert de D-mark nu” van de Thatcher-aanhangers, maar weinig veranderen.

Weer even later kregen anti-Duitse sentimenten een nieuwe injectie. Namelijk toen bleek dat de Duitse lucht- en ruimtevaart het oliedomme plan had om, met nota bene een staatssecretaris als beschermheer, op de basis Peenemünde feestelijk te herdenken dat de voorloper van de beruchte V-2-raket daar vijftig jaar geleden werd gelanceerd. Hitlers "vergeldingswapen' dus, dat in steden als Londen en Coventry verwoestingen aanrichtte. Dat feest ging trouwens “als viering van een wetenschappelijke gebeurtenis” door, zij het nadat Kohl en zijn kabinet de onnozele staatssecretaris/beschermheer op de valreep hadden teruggefloten.

Morgen reist de Britse koningin naar Berlijn, waar zij woensdag de Rijksdag bezoekt en, met Weizsäcker, door de Brandenburger Tor zal wandelen. En waar zij, de symboliek is duidelijk, de laatste Tattoo (het laatste inrukken) van de laatste Britse eenheid in West-Berlijn zal bijwonen. Donderdag volgt het psychologisch belangrijkste deel van haar vijfdaagse reis. Dan neemt zij in de Kreuzkirche in Dresden met de burgemeester van Coventry deel aan een Oecumenische verzoeningsdienst, waarin prins Philip in het Duits en Saksens minister-president Kurt Biedenkopf uit de Bijbel zullen lezen. Een spannende vraag is of inwoners van Dresden het Britse staatshoofd met spandoeken of leuzen aan "Bomber Harris' en het inferno van februari '45 zullen willen herinneren.

Vrijdag sluit Elisabeth in Potsdam als het ware een andere, familiaire en oudere, Europese cirkel. Daar bezoekt zij, in slot Sanssouci, het graf van de Pruisische Frederik de Grote en het mausoleum van keizerin Victoria, dochter van de gelijknamige Britse koningin. Het mausoleum van Vicky dus, de moeder van de Duitse keizer Wilhelm II (1859-1941, keizer van 1888-1918), die begin deze eeuw, jaren voor de Eerste Wereldoorlog, aan het Londense hof al bezorgd en veelbetekenend naughty Willy werd genoemd. Wat schreef deze Vicky ooit (130 jaar geleden) aan haar beroemde moeder in Londen (de oud-tante van Elisabeth), nadat Otto von Bismarck het Pruisische parlement voor gek had gezet: “God zij dank dat ik Engelse ben”.

    • J.M. Bik