Wervelende Derwisjen draaien 1200 keer om as kunst

Voorstelling: De Wervelende Derwisjen van Istanboel onder leiding van Gursel Kocak met begeleiding van vier zangers, twee rietfluiten, vedel, langhalsluit, pauktrommel en cimbalen. Gezien: 16/10 RASA, Utrecht. Verder te zien: 18/10 Tropeninstituut Amsterdam (uitverkocht).

Hoe vaak kan een mens achter elkaar om zijn eigen as draaien zonder duizelig te worden? Sommigen volbrengen nog niet een Weense wals, maar met voldoende concentratie en de juiste intentie kan men het zeer lang volhouden. Dat bleek gisteren in RASA waar vier jonge derwisjen in vier ronden niet minder dan 1200 wervelingen maakten. Zij zakten daarna niet in elkaar maar maakten de sema-ceremonie af zoals die begonnen was: met plechtige buigingen naar elkaar en naar een denkbeeldig allerheiligste.

Derwisjen uit Istanboel hebben we in Nederland eerder gezien. In 1990 passeerden hier bij voorbeeld de Kadiri-derwisjen onder leiding van sjeik Mibah Ernenekul. Hun toewijding aan de Heer leek buiten kijf maar zij bewogen zo truttig en traag dat de ogen er herhaaldelijk bij dicht vielen. De Mevlevi-variant van de soefi-beleving die gisteren werd gepresenteerd, maakt een wereldser, meer artistieke indruk. Dat laatste is waarschijnlijk te danken aan het feit dat de uitvoerenden geen kloosterlingen zijn maar grotendeels werkzaam aan de universiteit van Istanboel. Niet het loven van God is het eerste doel maar het conserveren van een artistieke traditie. Men vergelijke het met een uitvoering van de Mattheus Passion waar God en de kunst om de eer mogen strijden. Met voor het publiek hetzelfde probleem: wel of niet klappen aan het eind. Sommigen deden het laatste in RASA spontaan, waarop anderen reageerden met hevig gesis.

Het programma voor de pauze, een psalmachtige serie liederen in de toonsoort cis, gaf minder aanleiding tot een scheiding der geesten. De eenstemmige, enigzins heterofone zang klinkt meditatief, de begeleidende ney's (rietfluiten) kermen zacht, slechts de oude zanger links in het koor (Kemal Ozmutlu?) durft de eer met patels te raken. Het is goed, het is zacht en velen sluiten tevreden de ogen. Islamiet, katholiek of gereformeerd elk lijkt zijn draai te hebben gevonden.