Een knock-out toernooi kent geen mededogen

Op de avond voor de eerste ronde van het Interpolistoernooi zat een groepje schakers in een restaurant in Tilburg. Het eten was goed, het gesprek levendig, en het was zo genoeglijk dat Lautier op een gegeven moment een beetje droevig zei: ""Het zal later in het toernooi wel eenzaam worden.'' Daar moest iedereen om lachen, maar het gaf wel blijk van de juiste geestesinstelling. Alle anderen vroegen zich af wanneer ze uitgeschakeld zouden worden en voor hoelang ze hun hotel nog zouden reserveren. Lautier niet. Die maakte zich alleen zorgen dat hij eenzaam zou zijn, als straks zijn vrienden waren uitgeschakeld.

Zeg me hoe u uw reis regelt bij een knock-out toernooi, en ik zeg u wie u bent. Jonathan Speelman had een onveranderbaar vliegticket gekocht dat zijn terugreis naar Londen vastlegde op de dag nadat hij zijn eerste tegenstander achter de rug had. Hij hoefde geen nieuw kaartje te kopen, want Piket schakelde hem inderdaad uit. Vlastimil Hort is ook niet iemand die gauw op roekeloos optimisme betrapt zal worden. Toen ik zelf vroegtijdig uitgeschakeld was, nam ik afscheid van hem en feliciteerde hem met zijn overwinning op Illescas. ""Ach Hans, het betekent niets. Zeer spoedig zal ook ik het toernooi als toeschouwer volgen.'' Hij kreeg gelijk.

Ik ben geneigd om zulk defaitistisch optreden als een zichzelf vervullende voorspelling te zien, maar misschien is dat bijgeloof. Karpov zal beslist geen vroegtijdige terugreis geboekt hebben. Wat was hij kwaad toen hij van Tsjernin verloor. De toernooiformule deugde niet en Tsjernin had zich heel onsportief gedragen door met een dame achter niet op te geven. Onzin natuurlijk. Geen mens geeft een partij op als de vlag van de tegenstander op vallen staat en Karpov zelf zou wel de allerlaatste zijn.

Aljechin zei eens streng tegen een paar collega's die hem ergerden: ""Heren, gedraagt u zich toch niet als Capablanca!'' Een zware reprimande, want Capablanca was zijn doodsvijand. Zich gedragen als Karpov en Kasparov, dat zal ook nog wel eens een standaarduitdrukking in de schaakwereld worden. Het woedende stampvoeten van een onverzadigbaar kind, dat één snoepje uit de grote zak aan zijn neus voorbij ziet gaan.

Nu moet gezegd worden dat het Karpov de laatste tijd niet mee zit in die partijen met korte bedenktijd. Zijn ongelukje tegen Tsjernin heeft u woensdag in deze krant al gezien. In het toernooi van Biel, een paar maanden geleden, kregen de spelers na de zestigste zet een half uur om de partij te beëindigen. Na 95 zetten had Karpov met wit tegen Georgiev de volgende stelling bereikt.

Zie diagram 1

Het is gewonnen natuurlijk, maar na nog vijftien zetten (die niet opgeschreven konden worden) overschreed Karpov de tijd. Waarop hij woedend klaagde dat Georgiev onsportief was geweest door het niet op te geven. Dat toernooi won Karpov nog, met anderhalf punt voorsprong.

Een knock-out toernooi is hard, maar als iedereen zo kleinzerig zou zijn, zou heel Brabant uit de slaap gehouden worden door een koor van jammerende Interpolisdeelnemers. Lpoetian zou ook een liedje kunnen zingen over de wreedheid van het lot. De volgende partij laat ik niet zien vanwege het onrechtvaardige slot, maar gewoon omdat hij mooi is.

Wit Lpoetian-zwart Svesnikov. Eerste barragepartij, een half uur bedenktijd per speler.

1. d2-d4 d7-d5 2. c2-c4 e7-e6 3. Pg1-f3 Pg8-f6 4. Pb1-c3 c7-c6 5. e2-e3 Pb8-d7 6. Dd1-c2 Lf8-d6 7. g2-g4 Dit gambiet is door de Letse Rus Sjabalov bedacht. Met rustiger middelen weet men tegenwoordig tegen zwarts halfslavische opstelling weinig te bereiken. 7...Pf6xg4 8. Th1-g1 Pg4-h6 9. Lc1-d2 Niet 9. Txg7 wegens 9...Df6 9...Ph6-f5 10. 0-0-0 Pd7-f6 11. Lf1-d3 0-0 12. e3-e4 d5xe4 13. Pc3xe4 Ld6-e7 14. Pe4-g3 Nog een pionoffer. 14...Pf5xd4 15. Pf3xd4 Dd8xd4 16. Ld2-h6 Dd4-e5 17. Td1-e1 De5-c7 18. Pg3-f5 Mooi. Na 18...exf5 19. Lxg7 Df4+ (of 19...Pg4 20. Le5 Ld6 21. Txg4+ fxg4 22. Lxh7 mat) 20. Kb1 Pg4 21. Le5 Dg5 22. h3 heeft wit een winnende aanval. 18...g7-g6 19. Pf5-h4 Het gaat wit niet om de kwaliteit, hij wil in de aanval winnen door op g6 te offeren. Zwart moet hem dwingen om de toren te slaan, waardoor wits aanval tijdelijk in kracht afneemt. 19...Le7-d6 20. Kc1-b1 Ld6-f4 21. Lh6xf8 Kg8xf8 22. Ph4-f3 e6-e5 23. Dc2-c3 Pf6-g4 24. Te1-e2 Lc8-e6 25. h2-h3 Pg4-h2 26. Pf3xe5 Ta8-d8

Zie diagram 2

27. Ld3xg6 Nu komt toch het offer dat zwart eerst had weten te verhinderen. 27...h7xg6 Of 27...Lxe5 28. Txe5 hxg6 29. Txe6 en na 29...fxe6 30. Dh8+ zou zwart de dame verliezen. 28. Pe5xg6+ Kf8-e8 Na 28...fxg6 29. Txe6 wint wit snel. 29. Pg6xf4 Dc7xf4 30. Tg1-g8+ Ke8-e7 31. Te2xe6+ Nog een aardige zet als slot van de combinatie. Ook na 31...fxe6 32. Dg7+ zou zwart nu zijn toren verliezen. 31...Ke7xe6 32. Tg8xd8 Df4xf2 Nu zou de rest eenvoudig moeten zijn voor wit, maar ja, het was een snelschaakpartij. De handigste manier om het snel uit te maken lijkt 33. a3. Maar zolang wit glad gewonnen blijft staan, is kritiek onzinnig. 33. Dc3-d3 Df2-e1+ 34. Kb1-c2 De1-f2+ 35. Kc2-c3 Ph2-f3 36. Td8-e8+ Ke6-f6 37. Dd3-e3 Df2xe3+ 38. Te8xe3 Pf3-g5 39. b2-b4 Pg5-e6 40. c4-c5 Kf6-f5 41. Te3-f3+ Pe6-f4 42. Kc3-c4 Kf5-e4 43. Tf3-g3 f7-f5 44. Tg3-g7 Pf4-d5 45. Tg7xb7 f5-f4 46. Tb7xa7 f4-f3 47. Ta7-f7 Pd5-f4 48. Tf7-e7+ Ke4-f5 49. Te7-e1 Pf4-g2 50. Te1-c1 f3-f2

Zie diagram 3

51. b4-b5?? O, o, werkelijk het enige grapje dat zwart nog heeft, daar trapt wit in. 51. Kd3 was afdoende geweest. 51...Pg2-e1 Nu zal de witspeler wel enige tijd nodig hebben gehad om zijn geestelijk evenwicht te hervinden, daarna speelde hij nog 52. b5xc6, na 52...f2-f1D+ gaf wit op, en zelfs toen schijnt hij nog een minuut over te hebben gehad. Slechts één seconde daarvan had hij aan zijn 51ste zet hoeven te besteden, om een partij te winnen zoals je ze met beperkte bedenktijd weinig ziet.