Debat: rituele dans uit een ander tijdperk

DEN HAAG, 17 OKT. De algemene beschouwingen verliezen hun glans. Kamerleden leggen in de wandelgangen nog wel omstandig uit dat er geen beter moment bestaat om de politieke temperatuur te nemen en om de krachtsverhoudingen tussen de fractievoorzitters te tonen. Maar ze klagen hardgrondig over de lengte van het driedaagse debat. En over de grote hoeveelheden “mallotige beleidsdetails” die vaak ongegeneerd tot een "algemene beschouwing' aaneen worden geregen. Ze voelen mee met fractievoorzitters die zwoegen op een ideologische geloofsbelijdenis waarmee door pers en politiek verder helemaal niets wordt gedaan. En ze krijgen er genoeg van het urenlange betoog van de premier, "dossier' na "dossier', waarvan menig Kamerlid “knettergek” wordt.

De kans is groot dat het volgend jaar anders wordt. Het presidium van de Tweede Kamer is op aandringen van vooral de PvdA al voor de zomer begonnen na te denken over een andere opzet. PvdA en VVD zien veel in een splitsing van algemene beschouwingen en een "financieel-technisch' debat over de miljoenennota. Over de hoofdlijnen van het regeringsbeleid moet een korter debat worden gehouden, vlak na Prinsjesdag. De Miljoenennota kan dan wel later apart worden behandeld. Bijvoorbeeld bij de begroting van Financiën, zoals GPV-fractievoorzitter G. Schutte voorstelt.

CDA en D66 zijn minder enthousiast over deze voorstellen. D66 vreest “pseudo-veranderingen” die niet de mentaliteit van de detailminnende Kamerleden zullen veranderen. En het CDA is bang dat er bij een debat direct na Prinsjesdag geen gelegenheid meer bestaat “om de verschillende maatschappelijke groeperingen te horen”. Beide partijen onderstrepen echter dat zij niet principieel afwijzend staan tegenover veranderingen.

Inmiddels is door het presidium aan de Commissie voor de Werkwijze van de Kamer gevraagd om een aantal concrete voorstellen uit te werken. Lid van die commissie is Kamerlid en hoogleraar staatsrecht E.C.M. Jurgens (PvdA). Wat hem betreft kunnen de algemene beschouwingen wel helemaal worden afgeschaft. Jurgens: “De algemene beschouwingen spreek je een jaar van tevoren af, de datum ligt vast, ongeacht of er iets zinnigs te bespreken valt of niet. Bij alle andere Kamerdebatten gaat dat andersom. Het is een rituele dans uit een ander tijdperk.” Het mislukte verzoek van de oppositie tot schorsing omdat de regereringsplannen nog te onzeker zijn, ziet hij als de logische consequentie van het ritueel. Bij ieder ander onderwerp zou in zo'n geval het debat zonder omhaal worden uitgesteld. Maar bij de algemene beschouwingen is dat om redenen van traditie ongepast.

Jurgens hekelt vooral het feit dat bij de algemene beschouwingen eigenlijk "alles' op de agenda staat, “,met als tweede punt: de rest”. “Ik ken geen ander parlement dat "beschouwingen' houdt. Daar wordt gewoon gedebatteerd over een specifiek onderwerp, een plan van de regering of een actuele ontwikkeling. Om algemene partijlijnen uit te zetten heb je toch geen algemene beschouwingen nodig?”

Het plan om de Miljoenennota apart te bespreken juicht Jurgens toe. “Het debat over de financiële kaders van de begroting is het zinnigste deel van de beschouwingen. Daarbij ligt ook een concreet stuk van de regering voor. De rest van het debat wordt alleen belangrijk gevonden, omdat de politieke kopstukken eraan meedoen. Maar alle kleine onderwerpen en grote lijnen die dan worden besproken kunnen net zo goed en soms ook beter worden besproken in aparte vergaderingen: Europa, de sociale dienstplicht, de rechtshandhaving, de afschaffing van het verplichte SER-advies, ga zo maar door. Nu duiken die onderwerpen toevallig op, omdat je nu eenmaal ergens over moet praten tijdens de beschouwingen.”

    • Hendrik Spiering