Verkrampte beschouwingen ... en loonmatiging

EVEN NA HALF tien gisteravond sloot voorzitter Deetman de vergadering van de Tweede Kamer af. Drie dagen algemene politieke en financiële beschouwingen waren voorbij en de Kamer had besloten tot, ja tot wat eigenlijk? Het meest concrete dat het debat heeft opgeleverd is iets dat buiten de directe competentie van regering en parlement ligt, namelijk het dringende verzoek aan werkgevers en werknemers om toch vooral de lonen gematigd te houden. Vergeleek VVD-leider Bolkestein de Tweede Kamer eerder deze week met een lam, gisteren was het beeld van de smekende onderdaan meer op het parlement van toepassing.

Er is deze week een bizar debat gevoerd. Over een achterhaald stuk, de Miljoenennota, over iets dat de Kamer niet rechtstreeks regardeert, loomatiging, en nièt over iets waar nu eindelijk wel duidelijkheid gewenst zou zijn, te weten wat er moet gebeuren met de bestaande arbeidsongeschikten jonger dan 50 jaar. Premier Lubbers heeft uitsluitend gezegd dat hij de kwestie niet op scherp zal stellen.

Het heeft al met al een weinig verheffend schouwspel opgeleverd. Steeds luider worden de verhalen van politici over het primaat van de politiek, maar als dat streven in praktijk kan worden gebracht blijft het angstwekkend stil.

IN EEN CURIEUS monsterverbond deden alle niet tot de regering behorende fracties (met uitzondering van de Centrum-Democraten) woensdagavond een poging de algemene beschouwingen te verdagen tot het moment dat het kabinet meer duidelijkheid zou kunnen verschaffen over het te voeren aangepaste beleid. De oppositie zou nog enig recht van spreken hebben gehad als dit verzoek direct aan het begin van de vergadering was gedaan; door pas halverwege het debat met dit voorstel te komen deed het weinig geloofwaardig aan.

Algemene beschouwingen hebben de pretentie het grote jaarlijkse politieke beleidsdebat te zijn. In de praktijk betekent het dat over van alles en nog wat gesproken kan worden en dat en passant (als verkiezingen naderen) politieke posities wat steviger worden ingenomen. De charme van een dergelijke debat is dus dat een vrije gedachtenwisseling mogelijk is. Maar dan valt na drie dagen algemene beschouwingen toch weer op hoe verkrampt de politiek opereert. Het debat over de financieel-economische beleidsvoornemens kon niet worden gevoerd, omdat het kabinet nog met nadere voorstellen komt en die komen pas als de laatste berekeningen binnen zijn. Het is symptomatisch voor het politieke debat in Nederland: geen discussie zonder nieuwste berekeningen. Maar omdat na nieuwe berekeningen altijd weer nieuwste berekingen volgen, is het debat in principe permanent belast.

Vast staat dat het kabinet nieuwe bezuinigingen zal moeten treffen om te voldoen aan de randvoorwaarden zoals die in het regeerakkoord staan genoemd. Onduidelijk is om welk bedrag het gaat. Is dat dan een alibi om tijdens het debat van de afgelopen dagen volledig te zwijgen. Waarom niet andersom geredeneerd en wat mogelijkheden geopperd? Wat en waar te bezuinigen valt is in de afgelopen jaren minutieus in kaart gebracht. Gewoon een kwestie van kiezen, en kabinet en regeringsfracties kiezen voor uitstel. De gemakkelijkste, maar tevens minst bevredigende weg.

... en loonmatiging

TOCH OPMERKELIJK, hoe een Kamermeerderheid van oppositie- en regeringspartijen de oplossing van de economische uitdagingen voor 1993 verwacht van de sociale partners. Loonmatiging volgens het recept van de nieuwe voorzitter van de Christelijke werknemers, Anton Westerlaken, moet de panacee zijn voor de gevolgen van de harde gulden en de tegenvallende economie. Westerlaken heeft vijf jaar pas op de plaats voor de lonen voorgesteld in ruil voor meer investeringen in goede doelen zoals werkgelegenheid, de kwaliteit van het bestaan en milieu. Alleen de VVD nam afstand van deze oproep om het marktmechanisme in de arbeidsmarkt buiten werking te stellen. De VVD vindt dat het kabinet lastenverlichting moet bieden als tegenprestatie voor loonmatiging.

De Kamersteun zal het kabinet goeddoen, want het verkeert in onverwachte begrotingsmoeilijkheden nu de harde gulden en de zwakke groei een gat in de uitgaven slaan en de inflatieverwachtingen voor volgend jaar onderuit halen. Ter beteugeling van de inflatie en handhaving van de koopkracht van de minima heeft het kabinet in de begroting voor volgend jaar geschoven met lasten en premies en de BTW vervroegd verlaagd. Nu de inflatie naar het zich laat aanzien om andere redenen halveert, geeft het kabinet ongevraagd iedereen, van minima tot boven modaal, extra koopkracht in 1993.

De maatregelen die het kabinet zich had voorgenomen te nemen zijn niet te schrappen zonder medewerking van de sociale partners. Want het kabinet kan moeilijk de minima en de ambtenaren de geneugten van een harde gulden ontzeggen en de werknemers in de particuliere sector daarvan volop laten profiteren. Vandaar de druk om tot afspraken over loonmatiging te komen, want als de sociale partners daarmee instemmen vergemakkelijkt dat de aanpassingen waarvoor de overheid staat. Bij de opstelling van de vakbeweging speelt mee dat de achterban voor meer dan de helt te vinden is onder ambtenaren en werknemers in de gesubsidieerde sector, die alleen maar baat hebben bij loonmatiging in het bedrijfsleven.

DE OVERHEID wentelt aldus de problemen van publieke armoede af op de private sector. Lage inflatie en zwakke groei oefenen in bedrijfsonderhandelingen hoe dan ook druk uit om tot matiging van de CAO-eisen te komen. Daarom zou het kabinet de gelegenheid moeten aangrijpen de vrijvallende ruimte te gebruiken voor structurele versterking van de Nederlandse economie. Dan liggen lastenverlichting, verschuiving van overdrachtsuitgaven naar investeringen en bevordering van de arbeidsparticipatie meer voor de hand dan een nieuwe draai aan de gebedsmolen van loonmatiging.