Klap voor Chinese orthodoxen

PEKING, 16 OKT. De ingrijpende schoonmaak in het politburo van de Chinese Communistische Partij betekent op zich een verjonging van dit formele toporgaan in het land, maar de politieke betekenis zal pas duidelijker worden als het morgen te kiezen nieuwe centrale partijcomité van ongeveer 200 leden zondag de samenstelling van het nieuwe politbo bekendmaakt.

Onder welke omstandigheden het nieuwe Centrale Comité morgen gekozen wordt is niet precies duidelijk. De woordvoering hvan het congres heeft geweigerd te bevestigen of er meer kandidaten dan beschikbare zetels zijn. Dat laat de mogelijkheid open dat de "verkiezingen" gemanipuleerd worden en in feite benoemingen zijn als resultaat van een compromis tussen de zes nog levende overblijvers van de belangrijkste "acht onsterfelijken', met name "reformistisch patriarch' Deng Xiaoping (88) en "orthodox tegenpatriarch'" Chen Yun (87).

Niettemin betekenen de ontslagen een verzwakking van de orthodoxe vleugel, want hoewel de formele redenen hoge leeftijd en zwakke gezondheid zijn, zijn er in enkele gevallen voor de hand liggende politieke redenen. Bijvoorbeeld twee heren van 66, Li Ximing en Yang Rudai treden terug, maar de 68-jarige topbaas van de veiligheidsorganen Qiao Shi blijft aan en het is zeer waarschijnlijk dat de 76-jarige generaal Liu Huaqing tot nieuw lid wordt benoemd. Li Ximing, de vertrekkende maoistische partijsecretaris van Peking ligt al lang onder een spervuur van kritiek wegens de polariserende rol die hij in de aanloop tot de militaire onderdrukking van de protestbeweging in 1989 heeft gespeeld. Maar hij wordt naar verwachting vervangen door de bijna even sinistere burgemeester van Peking, Chen Xitong, die weliswaar met zijn 62 jaren wat jonger is. Yang Rudai, de partijsecretaris van de 110 miljoen inwoners tellende centrale provincie Sichuan verdwijnt omdat hij geen enkele rol in de nationale politiek heeft weten te spelen. Hij wordt naar verwachting vervangen door Xiao Yang (63), burgemeester en partijsecretaris van de 14 miljoen inwoners tellende gemeente Chongqing (Tsjoengking) in Sichuan. Xiao is een uiterst reformistische bestuurder in de stijl van wijlen Hu Yaobang, die openlijk de in 1989 is echter de verdwijning van Yao Yilin en Song Ping. Yao Yilin (75) werd na het Tiananmen-incident de architect van de pogingen tot stalinistische restauratie in de economie, die pas in 1991 als mislukt werden beschouwd. Hij lijdt aan kanker en kan niet meer duidelijk spreken. Song Ping (75) hield als hoofd van de organisatie-afdeling, waaronder het personeelsbeleid valt, de benoeming van hoge kaders tegen als zij niet genoeg marxistische leuzen riepen en campagne voerden tegen Westerse komplotten tot "vreedzame overgang'.

De terugtrekking van president Yang Shangkun (85) zal geen invloed op zijn machtspositie hebben. Hij is de machtigste man van China na Deng Xiaoping en zal zijn andere positie als vice-voorzitter - of nieuw te benoemen voorzitter -van de Centrale Militaire Commissie, de post die Deng Xiaoping in november 1989 opgaf behouden. Als zodanig zal hij de rol van Deng als opperste leider achter de schermen overnemen als hij komt te sterven. In maart volgend jaar zal hij naar verwachting het presidentschap ook opgeven.

Het aftreden van Wan Li (76) is inderdaad wegens leeftijd en gezondheid. Hij is een geestverwant van Deng Xiaoping maar kan de baan van voorzitter van het volkscongres niet meer aan, alleen al omdat hij prevelt en bromt en er geen duidelijke zin meer uitkrijgt. De terugtredende generaal Qin Jiwei (82) is eveneens een geestverwant van Deng Xiaoping en zal naar verwachting worden vervangen door de zes jaar jongere generaal Liu Huaqing. Wu Xueqian (71) is een onbeduidende ex-minister van buitenlandse zaken, wiens plaats naar verwachting zal worden ingenomen door zijn opvolger van 64.

    • Willem van Kemenade