Kankermuis wint derde ronde

Het ziet er nu naar uit dat de kankermuis uiteindelijk toch door een octrooi in Europa gaat worden beschermd. De kankermuis - ook wel Harvardmuis genoemd - is in Amerika geschapen door in te grijpen in het erfelijk materiaal van een gewone muis teneinde "menselijke' kankertumoren bij hem te kunnen ontwikkelen voor onderzoek. De uitvinder van deze muis wilde zijn commercieel toepasbare uitvinding door middel van een octrooi beschermen, om op die manier exclusief de toekomstige vruchten van zijn uitvinding te kunnen plukken. In Amerika kreeg hij het gevraagde octrooi op de kankermuis, maar in Europa werd de octrooiaanvrage door het Europees Octrooi Bureau op grond van formele argumenten afgewezen. Bij gebrek aan een octrooi of een andere beschermingsregeling mag men in Europa zo'n muis dus namaken.

Het probleem waar de muis in eerste instantie bij de octrooiverlening tegenop liep, was dat een uitvinding niet in strijd met de openbare orde of goede zeden mag zijn. Ook mogen "dierenrassen' geen onderwerp van een octrooi zijn. Maar de muis ging in hoger beroep tegen de afwijzing van de octrooiaanvrage en daar werd geoordeeld dat het octrooi te makkelijk was afgewezen. Achter de schermen speelt vermoedelijk de invloed van de Europese Commissie, die er alles aan doet om te trachten de gentechnologische research in Europa te behouden en te bevorderen.

De Commissie heeft een voorstel ingediend voor een Richtlijn betreffende de wettelijke bescherming van biotechnologische uitvindingen. Genetische manipulatie, het ingrijpen door mensen in het erfelijk materiaal, is een spraakmakend onderdeel van de te beschermen biotechnologie. Biotechnologie klinkt modern maar is dat niet altijd. De biotechnologie, de toepassing van biologische processen en organismen in produktieprocessen, is al eeuwen oud, bij voorbeeld de toepassing van gistingsprocessen voor het bereiden van bier, wijn, brood, yoghurt en dergelijke.

Pas in de laatste decennia heeft deze tak echter een grote vlucht genomen, en zij wordt door sommigen zelfs de snelst groeiende discipline op het gebied van de industrie genoemd. De ontwikkeling is snel gegaan sinds de opheldering van de structuur van het erfelijk materiaal door Watson en Crick in 1953. Het bleek dat in de cel het erfelijk materiaal is opgeslagen in de vorm van lange ketens, dubbele helixen, die bleken te bestaan uit slechts vier bouwstenen, vier deoxyribonuclenezuren (DNA). Deze structuur bleek universeel te zijn, hetgeen wil zeggen dat zowel in menselijke, dierlijke en plantaardige cellen alsook in cellen van micro-organismen het genetisch materiaal bestaat uit dezelfde bouwstenen en in dezelfde vorm is opgeslagen. Dit legde de basis voor de huidige gentechnologie.

Maar terug naar de kankermuis, die van de Octrooiraad een nieuwe kans kreeg om onderwerp van een Europees octrooi te worden. In de derde ronde geeft de Europese Octrooiraad een voorlopige beslissing, waaruit blijkt dat de muis naar alle waarschijnlijkheid binnenkort wel zal worden geoctrooieerd. De Octrooiraad meent dat drie aspecten tegen elkaar moeten worden afgewogen: het belang van de mensheid bij onderzoek tegen ziektes, de bescherming van het milieu door ongecontroleerde verspreiding van ongewenste genen (de kankergenen in de muis) tegen te gaan, en tenslotte het vermijden van onnodige kwelling van dieren.

Het belang dat de mens heeft bij onderzoek tegen kanker wordt zeer groot geacht en krijgt dan ook eerste prioriteit. De Octrooiraad beseft ook wel dat het milieu moet worden gespaard: als de kankermuizen ontsnappen en zich verder in de natuur voortplanten ontstaat er in no-time een leger muizen die het kankergen in zich hebben, hetgeen een zeer ongewenste situatie is. Maar, aldus de Octrooiraad, het onderzoek met de muizen vindt plaats in gesloten laboratoria met vakmensen, zodat het ontsnappingsgevaar nihil is. Tenslotte blijkt dat door deze wijze van experimenteren met muizen er minder proefdieren nodig zijn dan bij andere conventionele testmethodes, hetgeen tot de conclusie leidt dat er geen onnodig dierenleed plaatsvindt.

De weegschaal lijkt derhalve door te slaan in de richting van octrooiverlening. Saillant detail is dat de octrooi-aanvrage zich niet beperkt tot het kankergen in een muis, maar zich richt op alle zoogdieren met zo'n gen. Alle zoog-dieren, aldus de octrooiaanvrage, met uitzondering van mensen.

    • R.E.P. de Ranitz