Polen krijgen documenten over Katyn

WARSCHAU, 15 OKT. Een afgezant van de Russische president Jeltsin heeft een zeer geëmotioneerde president Lech Walesa van Polen gisteren het document overhandigd waarin Sovjet-leider Stalin in 1940 opdracht gaf tot de executie van in totaal 26.000 Poolse gevangenen.

Tijdens de plechtigheid zei Jeltsins afgezant Roedolf Pichoja dat “de Russische regering en president Jeltsin de leugens uit de relaties tussen Polen en Rusland willen elimineren.” De overhandiging van de documenten is volgens hem het bewijs “dat onze pleidooien authentiek zijn”. Walesa, die moeite had zijn tranen te bedwingen, zei in zijn antwoord dat “ik op mijn benen sta te trillen als ik naar deze documenten kijk”.

Jeltsin liet tevens onthullen dat zijn voorganger Gorbatsjov een jaar lang heeft geweigerd de waarheid te openbaren over de massamoord. Gorbatsjov zou nog in 1989 geweigerd hebben de documenten uit het partij-archief vrij te geven. In april 1990 besloot Gorbatsjov overigens wel te erkennen dat het Stalins geheime dienst NKVD was geweest die massamoord in Katyn (en enkele andere plaatsen) had gepleegd en niet de nazi's, zoals Moskou sinds de Tweede Wereldoorlog steeds had beweerd.

Jeltsin liet de aanval gisteren uitvoeren door zijn woordvoerder Vjatseslav Kostikov en zijn juridische adviseur Sergej Sjachrai. Kostikov zei dat Gorbatsjov al in april 1989 op de hoogte was van het bestaan van de betreffende documenten.

Tegelijkertijd droeg Sjachrai, die Jeltsin vertegenwoordigt bij het Constitutionele Hof waar het eventuele verbod van de communistische partij aanhangig is, documenten aan dit rechtscollege over. Daaruit zou blijken dat partijkopstuk Valentin Falin er in 1989 op heeft aangedrongen om de waarheid over Katyn toe te geven. Gorbatsjov zou dat voorstel toen hebben afgeslagen. In 1940 zaten in diverse Sovjet-kampen meer dan twintigduizend Poolse gevangenen, voor het grootste deel militairen die na de inval van de Sovjet-Unie in Polen in september 1939 in handen van het Rode Leger waren gevallen. Al deze gevangenen werden in 1940 geëxecuteerd, sommigen - zoals de meer dan vierduizend officieren in Katyn - met een nekschot, anderen door hen in schepen te laden die vervolgens op open zee tot zinken werden gebracht.

Na de ontdekking van de vierduizend lijken in Katyn in de oorlog heeft de Sovjet-Unie beweerd dat de Polen door de Duitsers om het leven waren gebracht. Die lezing is tot 1990 volgehouden. In april 1990 werd voor het eerst erkend dat de NKVD, de geheime dienst van Stalin, de moorden heeft gepleegd.

Onder de documenten die gisteren aan de Poolse autoriteiten zijn overhandigd bevindt zich Stalins bevel 26.000 Polen te executeren (in werkelijkheid werden 21.857 Polen om het leven gebracht). Het uit vier pagina's bestaande bevel nummer 144, gedateerd op 5 maart 1940, is op de eerste pagina getekend door Stalin en drie van zijn naaste medewerkers, Vorosjilov, Molotov en Mikojan. In de kantlijn heeft Stalin de woorden “voor kameraad Kalinin” en “voor kameraad Kaganovitsj” geschreven. De gevangenen worden in het document omschreven als “Poolse ex-officieren, functionarissen, grootgrondbezitters, politiemannen, agenten van de inlichtingendienst, gendarmes en gewone gevangenen” en als “leden van diverse contra-revolutionaire ondermijnende organisaties en spionagediensten”, op wie “de speciale procedure” moet worden toegepast, inclusief “de doodstraf door fusillering”. In de volgende paragraaf wordt gezegd dat “het onderzoek naar deze gevallen moet worden uitgevoerd zonder de aangehouden personen te horen en zonder hun de beschuldiging, de uitslag van het onderzoek en het vonnis te laten weten.”

De Polen kregen gisteren ook het door NKVD-chef Beria ondertekende document waarin deze de Sovjet-leiding adviseert de Polen te executeren.

In dit document, dat het stempel “Totaal geheim” draagt, worden de Polen “gezworen vijanden van de Sovjet-macht” genoemd die “vervuld zijn van haat tegen het Sovjet-regime”. De Polen, aldus het document, trachten in gevangenschap hun contra-revolutionaire werk voort te zetten en wachten met ongeduld op hun vrijlating om de strijd tegen de Sovjet-Unie te hervatten.