Pleidooi korpschef dwingt Kosto tot reactie

AMSTERDAM, 15 OKT. Het was gisteren een verwarrende dag voor de illegaal in Nederland verblijvende Ghanezen die zijn getroffen door de vliegramp in de Bijlmer. Bestond 's ochtends nog de indruk dat zij het risico liepen na contact met de autoriteiten het land te worden uitgezet, 's avonds was er de toezegging van staatssecretaris Kosto dat zij op humanitaire gronden alsnog in aanmerking komen voor een verblijfsvergunning.

Een bijzondere dag ook voor hoofdcommissaris Erik Nordholt. 's Ochtends was hij nog het stadhuis uitgejaagd door een bommelding in verband met de kwestie van de illegalen. 's Avonds was zijn eerdere toezegging - dat medewerking aan het onderzoek in verband met de ramp geen gevolgen zou hebben voor de illegalen - zeker gesteld.

De verhouding tussen de hoofdcommissaris en de Ghanezen werd de afgelopen maanden vooral gekenmerkt door misverstanden, onhandig opereren en wantrouwen. In mei rolde de Amsterdamse met enig tromgeroffel een drugbende op waarvan de organisatie in handen was van een aantal Ghanezen.

In het persbericht dat de politie naar aanleiding van de arrestaties verspreidde, werd melding gemaakt van 10.000 illegale Ghanezen die volgens de politie in de Bijlmer zouden verblijven. Een getal dat niet alleen opviel gezien de 90.000 bewoners die officieel in dit stadsdeel wonen. De context waarin een en ander werd vermeld, liet de indruk achter dat hier werd gepoogd een bevolkingsgroep te criminaliseren. Wat aanvankelijk werd gepresenteerd als een succes in de strijd tegen de georganiseerde drugscriminaliteit, verkeerde voor Nordholt al snel in een langdurige, publicitaire nachtmerrie.

Dat laatste was bijzonder pijnlijk voor Nordholt, wiens beleid zich sinds zijn aanstelling in 1987 juist kenmerkt door het bewust nalaten van het actief jagen op illegale buitenlanders in de hoofdstad. Alleen illegalen die zich schuldig maken aan crimineel gedrag worden de grens overgezet, zo luidt het parool van de hoofdcommissaris - en dat is al moeilijk genoeg.

Voor zover kan worden nagegaan heeft de Amsterdamse politie zich de afgelopen jaren ook aan deze beleidslijn gehouden. Maar de toon was gezet en pogingen van Nordholt om hier verandering in te brengen stuitte op veel onwil. De hoofdcommissaris heeft er nooit een geheim van gemaakt dat hij zich het misverstand ook persoonlijk aantrok. Zijn inspanningen om de problemen rond minderheden in Nederland politiek bespreekbaar te maken waren al eerder in een kwaad daglicht gesteld.

De kwestie rond de Ghanezen escaleerde de afgelopen anderhalve week na de ramp in de Bijlmer. Nordholt en Van Thijn zagen zich geplaatst tegenover een dilemma. De burgemeester had hulp beloofd aan alle getroffenen, zonder hun status in aanmerking te nemen. Maar hulp betekent registratie en registratie betekent voor illegalen uitzetting. Daar kwam nog eens bij dat de politie voor het in kaart brengen van het aantal slachtoffers de hulp van de illegale buitenlanders hard nodig had. Legalisering was derhalve de meest voor de hand liggende oplossing.

Nordholt liet de afgelopen week bij herhaling weten dat de aanmelding van illegale buitenlanders geen uitzetting tot gevolg zou hebben. Maar achter de schermen bleken de zaken allerminst opgelost. Staatssecretaris Kosto liet weliswaar in warme bewoordingen weten dat hij burgemeester en korpschef van harte steunde in hun toezeggingen. Maar van legalisering kon alleen sprake zijn indien de betrokkene reeds jarenlang onafgebroken in Nederland werkzaam was geweest en daarbij bovendien netjes premies en belastingen had afgedragen.

De zaken werden er niet beter op door de bureaucratische halsstarrigheid waarmee de hoofdstedelijke sociale dienst en de vreemdelingenpolitie de zaken afhandelde. Een aantal illegale Ghanezen dat met veel pijn en moeite over de streep was getrokken en zich had aangemeld, kreeg te horen dat men binnen een maand het land moest verlaten. Geheel volgens de geldende ambtelijke standaardprocedure, dat wel, maar haaks op alle eerdere toezeggingen. Een case-study van de wet van Murphy: als iets fout kan gaan, gaat ook alles fout.

Om de impasse te doorbreken en de geloofwaardigheid van de eerdere beloftes te redden diende er snel een knoop te worden doorgehakt. De hoofdcommissaris maakte gisteren bekend dat hij - na een onderhoud met een vertegenwoordiger van de Ghanezen - af zou reizen naar Den Haag. Inzet: legalisering op humanitaire gronden. Een verzoek dat gezien het bijzondere karakter, moeilijk door Kosto geweigerd kon worden.

De zaak vond zijn dramatisch hoogtepunt in het voortijdig afbreken van de gisterochtend gehouden persconferentie waarin Nordholt zijn gesprek met Kosto aankondigde. Een telefonische bommelding van iemand die beweerde te spreken namens de actiegroep Rara werd dermate serieus genomen dat het stadhuis ontruimd diende te worden. Het alarm kon niet verhinderen dat de hoofdcommissaris zijn punt had gemaakt. Dat hij van de gelegenheid gebruik maakte het Kabinetsbeleid ten aanzien van illegaal in Nederland verblijvende buitenlanders aan de kaak te stellen kan in Den Haag - maar ook daarbuiten - niet onopgemerkt zijn gebleven.

    • Steven Adolf