Lenin tussen goud en Berlage op Beursplein

Op het Beursplein in Amsterdam wordt morgen een standbeeld van Lenin, uitgevoerd in een goudkleurig frame van ijzerdraad, onthuld. Het is een project van de Canadese kunstenaar Mark Lewis (35), die met zijn werk de functie van monumenten en openbare ruimtes wil onderzoeken.

Onthulling standbeeld van Lenin op Beursplein Amsterdam, vrijdag 16 oktober, 16u. Tentoonstelling "Law of Respect' Mark Lewis in Witzenhausen Meijerink Art Space, Laurierstraat 41, Amsterdam. T/m 29 okt, do t/m za 14-18u.

AMSTERDAM, 15 OKT. Bijna geruststellend zegt de Canadese kunstenaar Mark Lewis: Lenin staat slechts tijdelijk op het Beursplein. Alle kunstprojecten van Lewis zijn tijdelijk. Zo plaatste hij rond de Canadese stad Montreal een aantal geur-monumenten, die belangrijke historische momenten moesten gedenken. Het waren zwarte, aangename geuren verspreidende dozen, vergezeld met teksten van ooggetuigen van de gebeurtenis waarvoor het geur-monument is opgezet.

“Ik ben geïnteresseerd in hoe kunst in de openbare ruimte werkt. Waarom mensen voor bepaalde monumenten kiezen. Hoe die voor de eeuwigheid bedoeld zijn, maar vroeg of laat toch van hun sokkel gehaald worden. Om tot kanon of tot nieuw beeld van een nieuwe machthebber omgesmolten te worden. Eigenlijk blijft alleen de sokkel altijd. Het idee voor dit Lenin-monument heb ik gekregen toen ik in Roemenië was, vlak na de val van Ceaucescu. Op tv werd uitvoerig getoond hoe een beeld van de gehate leider omver werd gehaald. Er stond een priester bij die de sokkel zegende: zo van hier kan een nieuw, beter monument op komen. Ik heb gehoord dat ze nu net een beeld van Michael Jackson op die sokkel hebben gezet, die in Roemenië met veel succes heeft opgetreden.”

In de voormalige Sowjet-Unie verdwijnt het ene Lenin-beeld na het andere, en andere symbolen van het communisme. En nu bouwt hij in het Westen, in Amsterdam, weer een op. Is dat niet teveel eer voor de communistische revolutieleider?

“Het gaat mij er niet om, Lenin te eren. Hij heeft verschrikkelijke dingen gedaan, maar vrijwel iedereen die een standbeeld krijgt heeft iets verschrikkelijks gedaan. Het gaat mij om Lenin als symbool, als icoon. Hij is zowel in Oost en West een symbool. Hij was in de Sowjet-Unie een soort "Gouden Standaard'. Alles gebeurde in zijn naam, was de waarborg voor het juiste en ware. Toen al die standbeelden omver gingen in Rusland, deed onmiddellijk het gerucht de ronde dat de de Russische geheime dienst KGB in al die holle Lenin-beelden goud en geld had verstopt. Dat gerucht werd aangewakkerd toen de nieuwe machthebbers zich officiëel met het neerhalen van de communistische standbeelden gingen bezighouden,” aldus Lewis die in Moskou onderzoek heeft verricht voor zijn Lenin-project. Ook in Oxford, Montreal en Quebec maakte hij tijdelijke Lenin-sculpturen.

“Hier in Amsterdam gaat het me om de historische driehoek goud-Lenin-Berlage. Want Berlage heeft niet alleen de Beurs ontworpen. Hij heeft midden jaren twintig ook meegedaan aan een wedstrijd voor het ontwerp van het mausoleum van Lenin. Hij is in Moskou geweest. Of hij toen al zag welke kant het opging, daar gaat het me niet om. Hij heeft zich zowel bezig gehouden met de communistische "Gouden Standaard' Lenin , als met de kapitalistische, de Beurs. Het ene gebouw is wel gebouwd, het andere niet. Het is zowel het Berlage-jaar als de 75ste verjaardag van de Russische revolutie.”

“Daarom is het beeld goudkleurig en staat het in een open frame, alsof de communisten al het verborgen goud uit het beeld hebben gehaald.” De Lenin-op-het-Beursplein is een kopie van een bestaand (verwijderd) Lenin-standbeeld uit de stad Oeljannovsk, gemaakt door Matvej Genvichovitsj Manizer, een geëerde Russische socialistisch-realistische kunstenaar die in 1940 de Stalin-prijs voor dit Lenin-beeld kreeg.

Lewis maakt tijdelijk monumenten om al die historische verbanden even zichtbaar te maken. “Blijvende monumenten worden onzichtbaar. Daar gaan mensen op zitten, tegen piesen, ze worden onderdeel van het straatmeubilair. Dat zie je niet meer. Bovendien roept zo'n tijdelijk, opvallend monument vragen op over de openbare ruimte waar het staat. Over de functie van de in onze wereld snel slinkende openbare ruimte.

“Ik wil de grenzen van die ruimte, en van kunst daarin onderzoeken. Mensen willen graag makkelijk herkenbare kunst op straat. Dus niet werk van kunstenaars als Serra (of van Kounellis voor het nieuwe Tweede Kamergebouw - red.) Maar wat dan? Toch maar weer standbeelden van beroemde grootheden? Of moet kunst in openbare ruimte alleen nog maar straatmeubilair zijn?”