VVD-zweepslagen voor coalitie; Het kabinet heeft overduidelijke signalen niet opgepikt

DEN HAAG, 14 OKT. In het veranderde decor van de Tweede Kamer kon de coalitie van CDA en PvdA de aanvallen van VVD-oppositieleider Bolkestein gisteren zonder al te veel moeite pareren. Voor de VVD leken de eerste algemene beschouwingen in het nieuwe Kamergebouw een buitenkans om de regeringspartijen het vuur aan de schenen te leggen want ook het decor van de begroting was veranderd, en wel in zeer korte tijd.

Een tegenvallende conjunctuur, een lagere groei van de economie en de werkgelegenheid terwijl het kabinet tegelijk wil vasthouden aan de doelstellingen ten aanzien van het financieringstekort en lastendruk. De begroting was dus al verouderd voordat zij in de Kamer werd besproken terwijl CDA en PvdA nog geen gemene taal spraken over de mogelijke bijstellingen. CDA-fractievoorzitter Brinkman wil volgende maand duidelijkheid van het kabinet, PvdA-fractieleider Wöltgens wil alles nog een tijdje aanzien.

Voor VVD-leider Bolkestein een ideale positie om te proberen een wig te slaan tussen CDA en PvdA. “Het kabinet heeft overduidelijke signalen niet opgepikt. Het is uitgegaan van een onrealistisch basisscenario”. Het kabinet, zo stelde hij, heeft drie begrotingen ingediend waarvan er twee korte tijd later moeten worden overgedaan. Vooral Brinkman wierp zich op als verdediger van het beleid en probeerde de oppositietoon van Bolkestein te dempen. Hij daagde hem uit om concreet aan te geven waar de VVD zou bezuinigen om tot lastenverlichting te komen. Bolkestein, die bij voorgaande algemene beschouwingen zijn meest rake opmerkingen uitsprak als het debat was afgelopen, was gisteren uiterst scherp en ging het duel met Brinkman aan. Hij verweet de CDA-fractieleider eerst de boeien uit te zetten tegen lastenverzwaringen en deze vervolgens weg te laten drijven. “Brinkman is als een zware roker die zegt: volgende week maandag hou ik ermee op. Maar deze week blijf ik nog eventjes lekker doorpaffen”, aldus de oppositieleider die daarop, hevig gebarend, een stugge roker imiteerde.

Ook Wöltgens kreeg te maken met de nieuwe theatertechnieken van Bolkestein in het Kamerdebat. De PvdA-fractieleider verweet de VVD-fractie geen eindoordeel over het verdrag van Maastricht te vellen, en te wachten tot aan het eind van het Kamerdebat later deze maand. Bolkestein antwoordde daarna met een act aan de hand van het boek "De Tweede Kamer, lam of leeuw' van ex-Kamervoorzitter A. Vondeling. “Mijnheer de voorzitter. Een van uw voorgangers als voorzitter van deze Kamer heeft een boek geschreven "De Tweede Kamer, lam of leeuw?' Als ik luister naar de heren Brinkman, Wöltgens en Van Mierlo hoor ik: mèèèh”.

De veelvuldige interrupties van Bolkestein in de eerste uren van de algemene beschouwingen brachten leven in de nieuwe vergaderzaal. Het oude Kamergebouw kende de knusheid van een huiskamer, het moderne halfrond is rumoerig omdat veel Kamerleden doelloos rondwandelen of met elkaar smoezen. De nieuwe zaal leende zich als podium voor enige oratorische experimenten, zoals die van Brinkman. De gedoodverfde opvolger van premier Lubbers had aangekondigd zo weinig mogelijk van het papier te spreken. In werkelijkheid moest hij, na de interrupties van GPV-fractievoorzitter Schutte en Bolkestein, toch veel vaker op zijn voorbereidde tekst spieken dan menig Kamerlid had verwacht.

Voor Brinkman was de verrassing voor deze algemene beschouwingen, de sociale dienstplicht, al in het water gevallen omdat de Kamerdebatten door het ongeval in de Bijlmer een week waren verschoven. Over dit thema was inmiddels uitgebreid gesproken en het debat was, zo meende hij, al vertroebeld door begrippen als “dwangarbeid” en “dwangkampen”. In de loop van de beschouwingen verwaterde echter het voorstel voor invoering van een sociale dienstplicht. Brinkman ging akkoord met diverse varianten - vrijwillige sociale dienst of dienstverlening in het kader van een schoolstage - die het woord "plicht' uitwisten. Maar op een ander onderwerp, het referendum, zorgde Brinkman wel voor een verrassing. Het CDA is altijd tegen een referendum geweest en voelde er voorheen weinig voor om in het kader van de staatkundige vernieuwing (de commissie-Deetman) dit onderwerp te bestuderen. Brinkman draaide gisteren bij. Hij verzet zich niet tegen een “nader onderzoek” naar mogelijkheden voor een referendum en vraagt om een “uitgewerkt voorstel”. De koerswijziging was koren op de molen van de aangenaam verraste D66-leider Van Mierlo die daarop een vurig pleidooi hield voor het referendum.

De coalitie voelt zich veilig, ondanks de donkere wolken die zich samenpakken boven de begroting. “Dit is het kabinet van twee partijen in één cel”, zei Bolkestein tot de coalitie. Maar de "celgenoten' geven weinig blijk van ruzie. Brinkman spreekt over “harmonie in de coalitie”, de PvdA streeft naar een duurzame band met het CDA. En Van Mierlo oordeelde milder over het kabinet dan vorig jaar terwijl de coalitiepartijen milder waren voor de onbetwiste leider van D66, die zalf smeerde op de plekken waar Bolkestein zijn zweepslagen had toegediend. “In een zeer vroeg stadium dit keer heeft het CDA de klassieke paarhouding aangenomen”, aldus Van Mierlo. “En traag maar onverbiddelijk is het baltsen weer op gang gekomen. Zo is de natuur”.

    • Derk-Jan Eppink