Nobelprijs fysica voor Fransman Charpak

STOCKHOLM, 14 OKT. De Nobelprijs voor natuurkunde is dit jaar toegekend aan de 68-jarige Fransman Georges Charpak. Hij ontvangt de geldprijs, groot 6,5 miljoen Zweedse kronen (circa 1,9 miljoen gulden) voor zijn werk aan de ontwikkeling van detectoren voor deeltjesversnellers, in het bijzonder zijn uitvinding van de zogeheten proportionele kamer ofwel driftkamer.

Charpak is verbonden aan het Europese deeltjesversnellerscentrum CERN in het Zwitserse Genève. Daarnaast is hij professor aan de Ecole Superieure de Physique et Chimie in Parijs. Het is de tweede achtereenvolgende maal dat de Nobelprijs natuurkunde ongedeeld naar een Fransman gaat. Vorig jaar ging de prijs naar Pierre-Gilles de Gennes van het Collège de France, voor diens werk aan vloeibare kristallen en polymeren.

Charpak, Pool van geboorte maar genaturaliseerd tot Fransman, ontwikkelde de driftkamer-detector in 1968. Dit instrument voor de detectie van geladen deeltjes, verving de daarvoor gebruikelijke fotografische methoden. Proportionele kamers worden tegenwoorig overal ter wereld in de hoge-energiefysica toegepast.

Sinds de uitvinding van de driftkamer heeft Charpak zich steeds intensief met de verdere ontwikkeling van deze detector beziggehouden. Zo speelde hij bij CERN onder meer een belangrijke rol bij het inschakelen van de computer tijdens de gegevensverwerking van de signalen uit de driftkamer. Driftkamers worden tegenwoordig ook steeds meer buiten de hoge-energiefysica toegepast, in het bijzonder bij medische beeldvormingstechnieken.

Het idee van de proportionele kamer bouwde voort op een vroeger instrument voor het meten van geladen deeltjes, de bekende Geiger-Müllerteller. Zo'n teller kan het signaal van één deeltje oppikken doordat het de elektronen die vrijkomen bij de ionisatie van het gas in de detector, meer dan tienduizendvoudig versterkt. De driftkamer nu is een soort driedimensionale uitbreiding van een Geiger-Müller teller. Met behulp van computerverwerking kan met grote nauwkeurigheid de baan van een bij een botsing vrijgekomen deeltje worden gereconstrueerd, en daarmee het deeltje geïdentificeerd. (Reuter)