"Salto mortale' organisaties van werkgevers

DEN HAAG, 12 OKT. Plotseling sloeg afgelopen week het CPB-virus toe. De topambtenaren van de Centraal-Economische Commissie schrokken woensdag van het nieuwe, sombere beeld van de Nederlandse economie dat directeur Zalm van het Centraal Planbureau schetste. Het kabinet zag de bui hangen en nodigde een dag later al de vakcentrales en de werkgeversorganisaties uit voor informeel centraal overleg. Vrijdag lekten de CPB-cijfers uit en zaterdag had het centraal overleg plaats.

Het werd volgens voorzitter A. Westerlaken van het Christelijk Nationaal Vakverbond “een goed gesprek”. Het kabinet, bij monde van premier Lubbers, minister Kok (Financiën), minister De Vries (Sociale Zaken) en minister Andriessen (Economische Zaken) zette uiteen hoe snel het economisch beeld voor 1993 de afgelopen maand is veranderd. Knopen werden nog niet doorgehakt, dat moet half november gebeuren, als het Planbureau met beter onderbouwde prognoses komt.

De richting is echter duidelijk. Ook de vakcentrales zijn doordrongen van de noodzaak om, als de inflatie fors terugloopt en de produktie nog maar nauwelijks groeit, de looneisen te matigen. Dat besef leeft weliswaar in de centrales meer dan in de bonden, maar wat niet is kan komen. De vakcentrales eisen dan echter wel meer zekerheid. De prognoses moeten beter onderbouwd worden, en het kabinet moet afzien van bezuinigingen die de inflatie alsnog aanwakkeren. De herinnering aan de Tussenbalans van februari 1981, toen forse bezuinigingen op subsidies de prijs van het openbaar vervoer en de huren omhoog stuwden, is nog levend.

Minister Kok relatieveerde weliswaar de meest recente CPB-cijfers, in de zin van "we moeten nu niet van schrik heen en weer gaan rennen', maar dat er sinds 15 september veel is veranderd was voor iedereen duidelijk. Ook voor de werkgevers, die maandenlang de boot afhielden als het ging om centraal overleg met de vakcentrales. De vakcentrales wilden wel, maar de werkgevers vonden dat ze meer te winnen hadden van decentraal overleg, per bedrijf of bedrijfstak.

Natuurlijk werd er, in het kader van de Sociaal Economische Raad, wel met elkaar gesproken, maar dat gesprek ging over de middellange termijn, over de gevolgen van de Economische Monetaire Unie voor de arbeidsmarkt en de collectieve lastendruk. Met name voorzitter A. Rinnooy Kan van het Verbond van Nederlandse Ondernemaingen hield de natie keer op keer voor dat een gesprek over 1993 geen zin had. “Nu staat 1993 meer in the picture, dat is haast onvermijdelijk,” zegt een woordvoerder van de andere grote werkgeversorganisatie, het Nederlands Christelijk Werkgeversverbond.

Volgens een woordvoerder van de Federatie Nederlandse Vakbeweging hebben de werkgevers zelfs “een soort salto mortale” gemaakt. “Hun filosofie loopt blijkbaar parallel aan de dollarkoers”, merkte hij vanmorgen schamper op. Wat niet wegneemt dat de vakbeweging nu de moeilijkste klus moet klaren. Niet alleen moeten de cao-onderhandelaars die binnen enkele weken aan de slag gaan hun looneisen fors matigen, ook moeten de al afgesloten cao's (20 procent van de werknemers heeft al een cao voor 1993) wellicht onder het mes.

Voorzitter Stekelenburg van de FNV wees het openbreken van bestaande cao's reeds af. Maar ook hij beseft dat de loonstijging in bijvoorbeeld de metaalsector (4,75 procent plus incidenteel) bij een inflatie van 2,25 procent op zijn minst aan de ruime kant is. Volgens woordvoerder M. Sieker van de Industriebond FNV neemt zijn bond het openbreken van een gesloten contract “nog niet in overweging”. Als het zover al zou komen hebben de leden een zeer belangrijke inbreng, al heeft de bondsraad het laatste woord.

Hoe ernstig de economische situatie wellicht ook is, sommige "sociale partners' waren toch wel enigszins verbaasd over de plotselinge haast waarmee het kabinet de uitnodigingen voor het centraal overleg van zaterdag de deur uitstuurde. De politieke noodzaak was blijkbaar groot.

Had premier Lubbers niet reeds bij de presentatie van de Miljoenennota verkondigd dat deze “op dun ijs” was gebouwd, dat de kans op tegenvallers groter was dan de kans op meevallers? Zo verrassend zijn de tegenvallers dus niet, al hadden weinigen gedacht dat ze zo omvangrijk zouden zijn. Hoe dan ook, Lubbers en Kok kunnen nu, tijdens de algemene beschouwingen die morgen in de Tweede Kamer beginnen, verkondigen dat ze daadkrachtig hebben gereageerd. En dat is mooi meegenomen.

    • Cees Banning
    • Kees Calje